Giải mã 3 kịch bản chiến sự Trung Đông: Eo biển Hormuz là 'tử huyệt' của kinh tế toàn cầu?

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề "Doanh nghiệp trước cú sốc địa chính trị toàn cầu", nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh thẳng thắn nhìn nhận rằng thế giới đã trải qua quá nhiều cú sốc liên tiếp: Từ đại dịch Covid-19, xung đột Nga-Ukraine cho đến những điểm nóng dai dẳng tại Trung Đông. Tuy nhiên, cuộc chiến hiện tại mang một sắc thái nguy hiểm hơn bởi nó đánh thẳng vào các "mạch máu" vận tải huyết mạch.

Theo Đại sứ, kịch bản xấu nhất không chỉ nằm ở cường độ súng đạn mà nằm ở sự tắc nghẽn tại các điểm trung chuyển. Trong đó, eo biển Hormuz nổi lên như một tử huyệt. Nếu nơi này bị phong tỏa, toàn bộ chuỗi cung ứng từ năng lượng đến nguyên liệu thiết yếu sẽ rơi vào tình trạng tê liệt.

3 kịch bản chiến sự: Mỹ, Iran và ván bài cân não

Dựa trên những biến động thực tế, Đại sứ Phạm Quang Vinh giải mã 3 kịch bản đang xoay quanh chảo lửa này:

Kịch bản 1: Xuống thang và duy trì cường độ thấp. Các bên đạt được một thỏa thuận tạm thời hoặc một cuộc đàm phán chính trị để giảm độ nóng của chiến sự. Cuộc chiến không kết thúc hoàn toàn nhưng chuyển sang trạng thái "âm ỉ", cho phép các tuyến hàng hải được thông thương một phần dưới sự phối hợp (có thể là ngầm) với các bên liên quan như Iran.

Kịch bản 2: Cuộc chiến tổng lực và kéo dài. Đây là kịch bản tồi tệ khi xung đột lan rộng sang bộ binh. Theo Đại sứ, nếu quân đội chính thức tham chiến trên bộ, cuộc chiến sẽ trở nên cực kỳ phức tạp và kéo dài. Khi đó, sự đứt gãy logistics sẽ không còn là tạm thời mà trở thành một cuộc khủng hoảng diện rộng.

Kịch bản 3: Áp lực từ "bàn tay" Mỹ. Sự xuất hiện của 2.500 lính thủy đánh bộ và từ 1.000 - 3.000 lính dù Mỹ tại khu vực là một biến số lớn. Đại sứ dẫn lời các nhà bình luận quốc tế cho rằng: Mỹ đang dùng quân bài quân sự để gây áp lực tối đa, tạo thế mạnh trên bàn đàm phán nhằm buộc Iran chấp nhận các điều kiện khắt khe (điều kiện 15 điểm). Đại sứ lưu ý rằng chính quyền của ông Trump không muốn sa lầy nhưng sẵn sàng kết thúc sớm nếu ở thế thượng phong.

"Nếu chiến sự kết thúc ngay hôm nay, hệ lụy về năng lượng và kinh tế vĩ mô vẫn sẽ kéo dài ít nhất 2-3 tháng nữa. Chúng ta phải làm quen với một 'thực trạng mới': Bất ổn, bất định và đứt gãy là trạng thái thường xuyên”, Đại sứ Phạm Quang Vinh nhấn mạnh.

Phân tích sâu về kinh tế, ông Vinh chỉ ra hai tầng hệ lụy:

Hệ lụy trực tiếp: Khan hiếm nguồn cung năng lượng, giá cả leo thang, các hợp đồng hàng hóa (phân bón, hóa chất...) bị đứt gãy ngay lập tức.

Hệ lụy vĩ mô: Sự mất lòng tin và thù hận sau chiến tranh sẽ khiến việc phục hồi các quan hệ thương mại trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Doanh nghiệp cần làm gì để không bị "quật ngã"?

Trước bối cảnh eo biển Hormuz vẫn là "ẩn số", Đại sứ đưa ra 3 lời khuyên mang tính chiến lược cho các quốc gia và doanh nghiệp:

-Nâng cao tính tự lực và đa dạng hóa: Không nên bỏ tất cả trứng vào một giỏ, đặc biệt là sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Đông.

-Xây dựng dự trữ chiến lược: Đại sứ nhấn mạnh nhiều nước gặp rủi ro cao không phải vì họ mua nhiều dầu Trung Đông, mà vì họ không có kho dự trữ chiến lược để điều tiết khi có biến.

-Quản trị rủi ro trong hợp đồng: Các doanh nghiệp cần làm việc chặt chẽ với luật sư để đưa các điều khoản "bất khả kháng" và "chia sẻ rủi ro" vào hợp đồng. Nguyên tắc cốt lõi là: Giữ được đối tác để cùng nhau vượt khó.

Đại sứ Phạm Quang Vinh dự báo, từ nay đến tháng 4 sẽ là giai đoạn then chốt để xem có đột phá nào hay không. Đặc biệt, nội tình nước Mỹ trước kỳ bầu cử giữa kỳ (tháng 11) sẽ quyết định nhịp độ của cuộc chiến. Mọi toan tính tác động đến cử tri Mỹ sẽ phải được thực hiện trước tháng 7.

“Dù chiến sự có giảm cường độ, nhưng eo biển Hormuz có được mở ra hoàn toàn hay không vẫn là câu hỏi treo lơ lửng. Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị tâm thế sống chung với sự bất định, lấy "bền vững" và "dự phòng" làm kim chỉ nam để vượt qua cú sốc địa chính trị này”, ông Vinh nhấn mạnh.