GS, TS. Hoàng Văn Cường: Nếu không phân định rạch ròi, kinh tế Nhà nước và tư nhân sẽ cạnh tranh gây tổn hại cho nhau

Mục tiêu đúng, nhưng “cách đi” chưa thật rõ

Tại tọa đàm “Để kinh tế Nhà nước dẫn dắt, mở đường trong kỷ nguyên mới” do Báo Tiền Phong tổ chức sáng 6/2, GS, TS. Hoàng Văn Cường, Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội, đặt vấn đề về mối quan hệ giữa hai trụ cột của nền kinh tế trong bối cảnh mới.

Theo ông, Việt Nam đã có Nghị quyết 68 xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế; đồng thời Nghị quyết 79 lại nhấn mạnh vai trò dẫn dắt, tiên phong của kinh tế Nhà nước. Điều này đặt ra câu hỏi lớn: Hai khu vực này sẽ bổ trợ hay xung đột với nhau?

“Khi khu vực Nhà nước vận hành theo nguyên tắc thị trường thì tất yếu phải có cạnh tranh. Nếu không giải quyết rõ mối quan hệ này, sẽ tiềm ẩn cạnh tranh giữa doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân. Cạnh tranh đó có thể cùng phát triển, nhưng cũng có thể gây tổn hại cho nhau”, GS Hoàng Văn Cường nhìn nhận.

Theo ông, nếu doanh nghiệp Nhà nước không đủ sức vươn lên, thì khó có thể đảm nhận vai trò dẫn dắt, mở đường như kỳ vọng của Nghị quyết 79.

GS Hoàng Văn Cường đánh giá, các nghị quyết lớn về phát triển kinh tế hiện nay đều có mục tiêu và định hướng đúng, song quá trình thực hiện có nguy cơ “đi chậm, thậm chí lạc đường” nếu không làm rõ phương thức triển khai.

“Chúng ta cần tìm cách đi sao cho kinh tế tư nhân giữ vai trò động lực quan trọng nhất, còn kinh tế Nhà nước thực sự dẫn dắt, mở đường”, ông nhấn mạnh.

Theo đó, chương trình hành động của Nghị quyết 79 cần xác định rõ vai trò phân định sân chơi của Nhà nước. Một số lĩnh vực then chốt gắn với chủ quyền, an ninh như quản lý hàng không, hàng hải… cần do Nhà nước nắm giữ. Nhưng ở những lĩnh vực khác, như năng lượng, hạ tầng, nơi cả tư nhân và Nhà nước cùng tham gia, cần phân định rạch ròi vai trò, tránh chồng lấn và cạnh tranh không lành mạnh.

Ngay trong khu vực Nhà nước, cũng cần làm rõ nhiệm vụ của từng doanh nghiệp, tập trung đầu tư nguồn lực có trọng tâm, trọng điểm, thay vì dàn trải “cái gì cũng cần vốn”.

Muốn đột phá phải cho phép làm khác

Một nội dung được GS Hoàng Văn Cường nhấn mạnh là yêu cầu phân định rạch ròi giữa quản lý Nhà nước và quản trị doanh nghiệp. Luật Quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp (Luật 68/2025) đã có bước tiến khi cho phép đánh giá bảo toàn, phát triển vốn dựa trên kết quả tổng thể của doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp có thể chấp nhận rủi ro trong một số dự án, miễn là tổng thể hoạt động vẫn có lãi.

Tuy nhiên, ông cho rằng Luật 68/2025 vẫn còn điểm bất cập liên quan đến cơ chế phân chia lợi nhuận, khi quy định này đang can thiệp trực tiếp vào quản trị doanh nghiệp.

“Lợi nhuận là kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Nhưng hiện nay, doanh nghiệp có lợi nhuận dưới 10.000 tỷ đồng thì Chính phủ quyết định việc phân chia, trên 10.000 tỷ đồng lại phải chờ Quốc hội. Điều này làm giảm tính tự chủ của doanh nghiệp”, GS Hoàng Văn Cường nói.

Liên quan đến cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, GS Hoàng Văn Cường cho rằng dù quy định đã có, nhưng trên thực tế, nhiều cán bộ vẫn e ngại vì lo ngại rủi ro và an toàn trách nhiệm.

“Nếu cán bộ chỉ được làm những điều pháp luật cho phép thì sẽ không có sáng tạo. Mà sáng tạo là phải làm những việc chưa ai làm”, ông thẳng thắn.

Kinh nghiệm Hàn Quốc là ví dụ điển hình, khi Hyundai vươn lên thành tập đoàn toàn cầu nhờ sự hậu thuẫn mạnh mẽ của Chính phủ trong giai đoạn đầu phát triển. Điều đó cho thấy, vai trò dẫn dắt của kinh tế Nhà nước không phải là can thiệp hành chính, mà là kiến tạo điều kiện để hình thành những “đầu tàu” đủ sức mở đường cho nền kinh tế.

Theo đó, ông đề xuất trong khu vực Nhà nước cần quy định được quyền nghĩ và làm khác so với thông thường, với điều kiện phải báo cáo công khai bằng văn bản trước khi thực hiện. Khi đã công khai, minh bạch, sẽ không còn đất cho vụ lợi cá nhân.