Hà Nội đề xuất xây 3 đập dâng để đưa nước 'hồi sinh' loạt hệ thống sông nội đô

"Đánh thức" các dòng sông

Đằng sau đề xuất xây dựng ba đập dâng trên sông Hồng, sông Đuống và sông Đà không chỉ là bài toán cấp nước trong mùa cạn. Đây còn được xem là một trong những mảnh ghép quan trọng để Hà Nội từng bước khôi phục dòng chảy cho hệ thống sông nội đô, phát triển không gian ven sông và hiện thực hóa định hướng quy hoạch Thủ đô theo trục sông Hồng.

Nhiều năm qua, câu chuyện cải tạo sông Tô Lịch, sông Nhuệ hay sông Đáy chủ yếu được nhìn dưới góc độ xử lý ô nhiễm. Tuy nhiên, một thực tế khác cũng được đặt ra là nhiều đoạn sông thiếu dòng chảy trong mùa cạn, khiến khả năng tự làm sạch suy giảm và việc cải thiện chất lượng nước gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa thống nhất việc nghiên cứu, đề xuất phương án xây dựng ba đập dâng trên sông Hồng, sông Đuống và sông Đà theo các quy hoạch thủy lợi đã được phê duyệt. Nếu được nghiên cứu và triển khai theo quy hoạch, các công trình này sẽ điều tiết dòng chảy, duy trì mực nước trên các tuyến sông lớn trong mùa khô, qua đó tạo nguồn để bổ sung nước cho hệ thống sông Nhuệ, sông Đáy, sông Tích, đồng thời góp phần cải thiện điều kiện thủy văn của sông Tô Lịch và Ngũ Huyện Khê.

Nói cách khác, ba đập dâng không chỉ là những công trình thủy lợi đơn lẻ mà hướng tới giải quyết bài toán nền tảng: đưa nước trở lại những dòng sông đang thiếu nước.

Mảnh ghép còn thiếu của quy hoạch sông Hồng

Trong Quy hoạch phòng, chống thiên tai và thủy lợi thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng như Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình, hai đập Xuân Quan trên sông Hồng và Long Tửu trên sông Đuống đã được xác định là những công trình có vai trò điều tiết dòng chảy trong mùa cạn.

Mục tiêu không dừng ở việc bảo đảm nước cho sản xuất nông nghiệp. Các công trình còn phục vụ cải thiện môi trường nước, phát triển giao thông đường thủy, cảnh quan và dịch vụ ven sông, đồng thời bảo đảm nguồn nước cho các hệ thống Bắc Hưng Hải, Bắc Đuống, sông Nhuệ và sông Đáy.

Trong khi đó, phương án nghiên cứu đập trên sông Đà hoặc sông Hồng nhằm duy trì mực nước để bảo đảm lấy nước qua cống Lương Phú, tiếp nước cho sông Tích và sông Đáy, đồng thời khai thác hiệu quả nguồn nước phục vụ dân sinh, sản xuất, phát điện và giao thông thủy.

Nhìn ở góc độ quy hoạch, đây là những công trình tạo điều kiện để hệ thống sông vận hành ổn định hơn trong mùa cạn - một yếu tố quan trọng nếu Hà Nội muốn phát triển đô thị theo định hướng lấy sông Hồng làm trục cảnh quan trung tâm, đồng thời phục hồi các dòng sông nội đô.

Không chỉ xây đập, còn phải bảo đảm an toàn dòng sông

Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường thống nhất nghiên cứu không đồng nghĩa dự án sẽ được triển khai bằng mọi giá. Bộ yêu cầu quá trình nghiên cứu phải chứng minh được tính khả thi về kinh tế và kỹ thuật, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Quan trọng hơn, các phương án phải tuân thủ nghiêm ngặt những yêu cầu về an toàn dòng chảy.

Theo đó, các đập dâng không được làm ảnh hưởng đến khả năng thoát lũ, không làm gia tăng nguy cơ thiên tai, không gây sạt lở bờ sông hoặc bồi lấp khu vực thượng lưu, đồng thời phải bảo đảm hệ sinh thái, giao thông đường thủy, quá trình vận chuyển bùn cát và đường di cư của các loài cá. Đối với phương án trên sông Đà, Bộ yêu cầu tuyệt đối không làm ảnh hưởng đến mực nước hạ lưu của Nhà máy thủy điện Hòa Bình trong mọi chế độ vận hành.

Ngoài ra, các công trình cũng phải được nghiên cứu đồng bộ với Dự án đầu tư xây dựng trục đại lộ cảnh quan sông Hồng nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa hạ tầng thủy lợi và định hướng phát triển đô thị.

Bài toán lớn hơn là tương lai của hệ thống sông Hà Nội

Nhìn từ góc độ quy hoạch, việc nghiên cứu ba đập dâng không chỉ nhằm giải quyết nhu cầu cấp nước trong mùa khô.

Đằng sau các công trình này là mục tiêu hình thành một hệ thống điều tiết nguồn nước đủ khả năng duy trì dòng chảy trên các tuyến sông chính, tạo điều kiện cải thiện môi trường nước cho các dòng sông nội đô và khai thác hiệu quả hơn không gian ven sông.

Tuy nhiên, đây mới là bước nghiên cứu theo định hướng của các quy hoạch đã được phê duyệt. Việc đầu tư xây dựng còn phụ thuộc vào kết quả đánh giá về hiệu quả kinh tế - kỹ thuật, tác động môi trường và khả năng đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về phòng, chống thiên tai cũng như an toàn dòng chảy.