Hà Nội tái thiết đô thị: Khu vực nào sẽ giảm mật độ, ai phải di dời và chính sách bồi thường cho người dân ra sao?

Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng mới đây đã ký Quyết định số 2512 phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Theo quyết định, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, có năng lực cạnh tranh cao, người dân có chất lượng sống tốt, xã hội ổn định và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Xa hơn nữa, Hà Nội hướng đến vai trò là siêu đô thị bền vững có tầm ảnh hưởng toàn cầu, dẫn dắt các xu hướng phát triển đô thị thông minh và kinh tế tri thức.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hà Nội xác định tái cấu trúc không gian đô thị theo mô hình đa cực, đa trung tâm với cấu trúc đa tầng, phân bổ lại dân cư và hạ tầng hợp lý.

Trọng tâm là khu vực nội đô lịch sử, nơi ưu tiên bảo tồn các không gian đặc thù như Ba Đình, hồ Gươm, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, phố cổ, phố cũ, hồ Tây và trục sông Hồng. Đồng thời, thành phố giảm mật độ xây dựng tại một số khu vực trung tâm để tăng quỹ đất cho cây xanh, công viên và tiện ích công cộng.

Song hành với tái cấu trúc không gian là các giải pháp xử lý các vấn đề đô thị tồn tại. Hà Nội đặt mục tiêu cơ bản giải quyết ô nhiễm môi trường bằng công nghệ hiện đại, phục hồi các dòng sông như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy, Tích, Cầu Bây; xóa bỏ tình trạng ngập úng thông qua hệ thống hồ điều hòa và hạ tầng thoát nước; xử lý triệt để nước thải và tái sử dụng.

Thành phố cũng hướng tới hoàn thành xử lý các điểm ùn tắc giao thông kéo dài vào năm 2030, phát triển mạnh hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị, mở rộng các tuyến kết nối liên vùng.

Nâng diện tích nhà ở bình quân lên tối thiểu 45m2 sàn/người trong giai đoạn 2031-2035.

Trong bức tranh tổng thể đó, lĩnh vực nhà ở và thị trường bất động sản được định hướng phát triển bền vững, gắn với mô hình đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD). Hà Nội đặt mục tiêu nâng diện tích nhà ở bình quân lên tối thiểu 35m2 sàn/người trong giai đoạn 2026-2030, phấn đấu đạt 40m2 sàn/người, và tiếp tục tăng lên tối thiểu 45m2 sàn/người trong giai đoạn 2031-2035.

Để đạt được mục tiêu này, thành phố sẽ tái thiết toàn diện các khu chung cư cũ, khu tập thể xuống cấp trong phạm vi Vành đai 2, đồng thời áp dụng cơ chế ưu đãi để khuyến khích người dân di dời khỏi lõi di sản sang các khu đô thị mới ở vùng ngoại vi. Các khu đô thị đa chức năng sẽ được phát triển dọc theo các tuyến đường sắt đô thị ngoài Vành đai 3, theo mô hình nén quanh nhà ga.

Đáng chú ý, Hà Nội ưu tiên phát triển các khu nhà ở xã hội quy mô lớn, đồng bộ hạ tầng, đặt tại các vị trí thuận lợi kết nối giao thông công cộng, tạo điều kiện cho người thu nhập thấp và công nhân tiếp cận nhà ở. Cùng với đó, thành phố thúc đẩy xu hướng bất động sản thông minh, công trình xanh, tiết kiệm năng lượng, đồng thời kiểm soát đầu cơ và đa dạng hóa sản phẩm, đặc biệt là nhà ở cho thuê.

Người bị thu hồi đất được hỗ trợ thuê nhà đến 5 năm

Gắn với quá trình tái cấu trúc đô thị, dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố về cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị đang được lấy ý kiến nhân dân đã đưa ra nhiều chính sách cụ thể nhằm đảm bảo quyền lợi người dân. Theo đó, tái thiết đô thị được xác định là hoạt động đầu tư xây dựng trên nền công trình cũ đã phá bỏ hoặc không còn hiệu quả sử dụng.

Các dự án tái thiết được xác định dựa trên bốn tiêu chí, bao gồm khu vực không đảm bảo kết nối giao thông và phòng cháy chữa cháy; trụ sở đông người sử dụng nhưng không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn; các dự án cải tạo theo quy hoạch phân khu đã được thông qua; và các dự án nằm trong danh mục cải tạo, tái thiết đã được HĐND phê duyệt.

UBND thành phố sẽ công khai các khu vực cần cải tạo, chỉnh trang, tái thiết. Sau 6 tháng kể từ khi công bố, nếu người dân không đề xuất dự án, thành phố có thể lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt mà không qua đấu thầu. Nhà đầu tư phải lập quy hoạch chi tiết, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bố trí tạm cư trước khi triển khai.

Đáng chú ý, phương án bồi thường phải lấy ý kiến người dân nếu hệ số bồi thường K nhỏ hơn 1 và cần được 100% chủ sở hữu, người sử dụng đất đồng ý.

Với các trường hợp khác, người dân không cần tham gia góp ý nhưng sẽ được hưởng mức hỗ trợ gấp đôi theo quy định.

Về chính sách cụ thể, người bị thu hồi đất có thể được bố trí tái định cư tại chỗ đối với các dự án nhà ở, hoặc được ưu tiên bồi thường bằng đất ở tái định cư đối với các dự án phục vụ công trình công cộng. Những người không có nhu cầu hoặc không đủ điều kiện tái định cư vẫn có thể mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không phải bốc thăm hay đáp ứng điều kiện về thu nhập.

Trong thời gian chờ tái định cư, người dân được bố trí tạm cư hoặc hỗ trợ tiền thuê nhà: 100% trong tối đa 3 năm đầu, 50% từ năm thứ tư đến năm thứ năm, phần còn lại do chủ đầu tư chi trả, và sau đó chủ đầu tư phải thanh toán toàn bộ chi phí. Trường hợp người dân tự lo chỗ ở, sẽ được nhận tiền hỗ trợ không thấp hơn quy định của thành phố.

Ngoài bồi thường, người dân được hỗ trợ thêm gì?

Ngoài bồi thường, người dân còn được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ như thưởng tiến độ bàn giao mặt bằng, hỗ trợ ổn định sản xuất, kinh doanh, chuyển đổi nghề với mức tương đương 6 tháng lương tối thiểu vùng cho mỗi lao động nếu bị ảnh hưởng nguồn thu nhập.

Mỗi hộ gia đình cũng được vay vốn ưu đãi tối đa bằng 36 tháng lương tối thiểu vùng để phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, mỗi ngôi mộ phải di dời được hỗ trợ thêm 10 triệu đồng.

Những chính sách này cho thấy Hà Nội đang từng bước cụ thể hóa chiến lược phát triển đô thị dài hạn bằng các cơ chế thực thi sát thực tế, trong đó người dân không chỉ là đối tượng bị tác động mà còn là trung tâm của quá trình tái thiết, đảm bảo hài hòa giữa phát triển đô thị và ổn định đời sống, sinh kế.