Hai 'đại bàng' hậu thuẫn công nghệ đường sắt cho THACO và VinSpeed mạnh cỡ nào?

Cuộc đua làm hạ tầng đường sắt Việt Nam đang ghi nhận 2 doanh nghiệp nổi trội là THACO và VinSpeed. THACO có kinh nghiệm trong công nghiệp chế tạo và logistics, trong khi VinSpeed được Vingroup hậu thuẫn bởi Vingroup, với tiềm lực tài chính và hệ sinh thái “khủng”.

Trong năm 2025, cả hai doanh nghiệp liên tục tăng vốn, tìm kiếm đối tác nước ngoài để nhận chuyển giao công nghệ và hoàn thiện phương án đầu tư. Sau đây là tổng quan một số điểm nhấn đáng chú ý.

Bám đuổi quyết liệt về vốn và dự án

Về vốn, ngay trong tháng 12/2025, cả hai doanh nghiệp đồng loạt tăng vốn điều lệ và bám đuổi nhau sát nút. Cụ thể, VinSpeed tăng vốn điều lệ từ 33.000 tỷ đồng lên 45.000 tỷ đồng. Thông tin về cơ cấu cổ đông sau khi phát hành thêm cổ phiếu không được tiết lộ. VinSpeed đăng ký thành lập vào ngày 6/5 với vốn điều lệ 6.000 tỷ đồng. Sau hơn 7 tháng, vốn doanh nghiệp đã tăng gấp 7,5 lần.

THACO cũng vừa nâng vốn điều lệ từ 30.389 tỷ đồng lên 40.519 tỷ đồng, thông qua chia cổ phiếu thưởng. Nhóm cổ đông trong nước vẫn nắm 73% vốn, chủ yếu thuộc sở hữu của ông Trần Bá Dương và gia đình; phần vốn còn lại do 106 nhà đầu tư nước ngoài sở hữu. JC&C có trụ sở tại Singapore là cổ đông ngoại lớn nhất khi đang nắm 26,7%.

Về dự án, tại dự án trọng điểm đường sắt cao tốc Bắc - Nam, THACO và VinSpeed đề xuất phương án đầu tư khá tương đồng khi đều theo hình thức tư nhân, tổng vốn hơn 61 tỷ USD (không bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng, tái định cư). Nguồn vốn đến từ 20% doanh nghiệp tự thu xếp, phần còn lại vay Nhà nước 80% với lãi suất 0% trong 30 - 35 năm. Hai bên đều cam kết hoàn thành nhanh hơn so với kế hoạch 10 năm do Nhà nước tự thực hiện.

Tuy nhiên, mới đây VinSpeed đã tuyên bố rút khỏi dự án này. THACO vẫn giữ nguyên đề xuất, nhưng cơ hội được thực hiện vẫn đang là “làn sương mờ”. Nhà nước vẫn đang cân nhắc 3 phương án: đầu tư công, PPP, tư nhân và đến đầu năm 2026 mới có kết quả.

Dù vậy, VinSpeed đang đi nhanh hơn khi đã được giao làm tuyến đường sắt đô thị - tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ dài hơn 54km, tổng mức đầu tư 4 tỷ USD, đã khởi công ngày 19/12. Bên cạnh đó, doanh nghiệp đang đề xuất tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh hơn 5 tỷ USD.

Về phía THACO, chưa được chỉ định làm dự án đường sắt cụ thể nào. Doanh nghiệp đang đề xuất làm tuyến metro kết nối hai sân bay bằng đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành với metro số 2, bao gồm đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và Bến Thành - Tham Lương.

Đức và Hàn Quốc đối đầu trong cuộc đua công nghệ

THACO bắt tay Hyundai Rotem (Hàn Quốc) xây dựng tổ hợp công nghiệp đường sắt tại khu công nghiệp cơ khí và công nghiệp hỗ trợ rộng 786ha ở TP. HCM, bao gồm khu sản xuất đầu máy - toa xe, đường thử khép kín và trung tâm bảo trì sửa chữa lớn. Hyundai Rotem sẽ chuyển giao công nghệ lõi, hỗ trợ THACO sản xuất các dòng tàu mang thương hiệu Việt, đồng thời tham gia xây dựng hệ thống tích hợp từ đoàn tàu, tín hiệu điều khiển đến điện - cơ (E&M), quản trị vận hành, bảo trì và sửa chữa toàn diện.

Hyundai Rotem hiện là doanh nghiệp nòng cốt của ngành công nghiệp đường sắt Hàn Quốc với 48 năm kinh nghiệm. Doanh nghiệp được thành lập vào năm 1977 với tên gọi Công ty Công nghiệp và Cơ khí chính xác Hyundai. Năm 1999, ba công ty lớn trong ngành gồm Công ty Công nghiệp và Cơ khí chính xác Hyundai, Công ty Công nghiệp nặng Daewoo và Công ty Công nghiệp nặng Hanjin sáp nhập, hình thành Hyundai Rotem.

Khởi đầu bằng tiếp nhận công nghệ từ Alstom (Pháp), đến năm 2008 Hyundai Rotem hợp tác với chuyên gia trong nước tự phát triển tàu cao tốc KTX-Sancheon, đưa Hàn Quốc trở thành quốc gia thứ tư trên thế giới có khả năng sản xuất tàu cao tốc, sau Nhật Bản, Đức và Pháp. Năm 2012, Hyundai Rotem phát triển mẫu tàu cao tốc HEMU-430X với tốc độ tối đa lên tới 430 km/giờ.

Hiện nay, công ty sở hữu nhà máy công suất 800 toa/năm tại thành phố Changwon (tỉnh Nam Gyeongsang); nhà máy tại Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ đều có công suất 100 toa/năm; nhà máy tại Brazil đạt 1.200 toa/năm. Các nhà máy này có khả năng sản xuất hầu hết phương tiện đường sắt như tàu điện ngầm, tàu cao tốc, tàu hạng nhẹ, đầu máy xe lửa và động cơ diesel.

Hyundai Rotem cung cấp đa dạng các loại đầu máy - toa xe như EMU, tàu cao tốc, toa xe khách cho khoảng 40 quốc gia, đồng thời tham gia sâu vào bảo trì, cung cấp linh kiện và dịch vụ kỹ thuật. Một số điểm nhấn quốc tế đáng chú ý: năm 2013, hãng ký hợp đồng cung cấp tàu điện ngầm cho Ấn Độ trị giá khoảng 930 triệu USD, vượt qua Bombardier, Alstom và Siemens; ký hợp đồng tàu 2 tầng với Úc trị giá 830 triệu USD; giành các đơn hàng tại Philippines, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và New Zealand…

Hyundai Rotem đang niêm yết trên thị trường chứng khoán với vốn hóa khoảng 19.860 tỷ won (gần 308.000 tỷ đồng). Tổng doanh thu 9 tháng đầu năm 2025 đạt 4.213 tỷ won (khoảng 78.800 tỷ đồng) và lãi sau thuế 547,5 tỷ won (khoảng 10.000 tỷ đồng).

Trong khi đó, VinSpeed và Siemens Mobility - thành viên Tập đoàn Siemens AG (Đức) đã ký thỏa thuận hợp tác chiến lược toàn diện và chuyển giao công nghệ. Siemens Mobility là công ty thành viên thuộc Siemens AG - tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới với lịch sử hơn 175 năm. Trong lĩnh vực đường sắt, Siemens Mobility được xem là một trong những nhà cung cấp công nghệ gốc (OEM), đặt nền móng cho nhiều hệ thống đường sắt cao tốc hiện đại tại châu Âu, Nga, Mỹ… Siemens Mobility hiện diện trong hầu hết các khâu của chuỗi giá trị đường sắt, từ thiết kế đoàn tàu, tín hiệu, điện khí hóa, hạ tầng đến vận hành và bảo trì thông minh.

Theo thỏa thuận hợp tác với VinSpeed, Siemens Mobility sẽ mang tới Việt Nam Velaro Novo - thế hệ tàu cao tốc mới nhất, hiện đại nhất của hãng. Đây cũng là dòng tàu đang được vận hành tại nhiều quốc gia phát triển như Bỉ, Pháp, Anh, Hà Lan, Trung Quốc, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ…

Tại Mỹ, Siemens Mobility góp phần hiện thực hóa tầm nhìn về đường sắt cao tốc với mẫu tàu American Pioneer 220 - phiên bản Mỹ của Velaro Novo. Đây cũng là công nghệ tiên tiến dự kiến được Siemens Mobility chuyển giao cho VinSpeed trong thời gian tới. American Pioneer 220 được định vị là giải pháp kinh tế và bền vững cho đường sắt cao tốc. Nhờ giảm khoảng 15% khối lượng so với các thế hệ trước, tương đương hơn 70 tấn, cùng các công nghệ chế tạo thân toa và hàn tiên tiến, đoàn tàu giúp giảm khoảng 20% chi phí đầu tư ban đầu và tới 30% chi phí bảo trì trong suốt vòng đời khai thác.

Tại Nga, Siemens Mobility đã cung cấp cho Đường sắt Nga (RZD) 8 đoàn tàu Velaro RUS, sau đó tiếp tục nhận đơn hàng thêm 8 đoàn vào năm 2011 để phục vụ tuyến cao tốc Moscow - St. Petersburg. Tại Tây Ban Nha, giai đoạn 2001 - 2005, Renfe - nhà vận hành đường sắt quốc gia đã đặt mua tổng cộng 26 đoàn tàu Velaro E của Siemens. Đây là phiên bản thiết kế riêng cho Tây Ban Nha và từng là đoàn tàu nhanh nhất châu Âu với vận tốc vận hành 350 km/giờ.

Tập đoàn Siemens AG (Đức) có khoảng 43.400 nhân viên trên toàn cầu. 9 tháng đầu năm 2025, doanh thu đạt 60,5 tỷ euro (khoảng 1,87 triệu tỷ đồng), lãi ròng 5,6 tỷ euro (khoảng 173.500 tỷ đồng), vốn hóa công ty khoảng 184,9 tỷ euro (khoảng 5,73 triệu tỷ đồng).

Như vậy, nếu so sánh trên tiềm lực tài chính và kinh nghiệm, Siemens Mobility đang áp đảo Hyundai Rotem.