'Hạt vàng' theo dòng lũ: Loài cá bé bằng đầu đũa ở Việt Nam âm thầm hóa đặc sản, có lúc 400.000 đồng/kg

“Dấu hiệu” của mùa lũ cuối năm

Cá rầm, hay còn gọi là cá rầm xanh, là tên gọi chung chỉ những con cá nhỏ xíu, chỉ bằng đầu mút đũa, thường bơi thành từng đàn lớn. Chúng xuất hiện nhiều nhất vào cuối mùa lụt nên người dân quen gọi chung là cá rầm.

Loài cá nhỏ bé này thực chất là cá con của nhiều loại cá nước ngọt như cá gáy, cá trảnh, cá dềnh, cá chày, cá trôi… sống ở khu vực thượng nguồn. Vào đầu mùa lũ, cá trưởng thành theo dòng nước tràn lên ruộng đồng, ao hồ để sinh sản. Trứng nở thành cá con và lớn dần theo dòng nước.

Khi những trận mưa cuối mùa xuất hiện, từng đàn cá rầm nhỏ bé bắt đầu men theo các vịnh nước gần bờ để quay trở lại sông suối. Hình ảnh đàn cá bơi dày đặc cũng là dấu hiệu quen thuộc giúp người dân nhận ra mùa lũ đã đi đến những ngày cuối cùng.

Vào những ngày mưa lâm râm ấy, người dân trong vùng lại rủ nhau đi “kéo tủ” bắt cá rầm. “Tủ” là một loại dụng cụ đánh bắt đơn giản nhưng hiệu quả, được đặt dọc theo dòng nước để chặn đàn cá bơi qua.

Ngày trước, cá rầm khá phổ biến và thường được người dân bắt về làm thức ăn hằng ngày. Tuy nhiên, theo thời gian, loài cá nhỏ bé này dần trở nên hiếm hơn.

Từ món ăn nhà nghèo thành đặc sản đắt đỏ

Ngày nay, cá rầm thường được bán ở các chợ quê như Ái Nghĩa, Đại Hiệp, Quảng Huế, Đại Cường với giá khoảng 200.000 đồng/kg. Khi vào mùa cao điểm và lượng cá ít, giá có thể lên tới 300.000 – 400.000 đồng/kg.

Do cá rất nhỏ nên nhiều nơi không bán theo cân mà bán theo chén. Mỗi chén cá rầm nhỏ nhưng vẫn được nhiều người tìm mua, đặc biệt là thực khách ở thành phố muốn thưởng thức món ăn đặc sản mùa lũ.

Từ một món ăn dân dã của người nghèo, cá rầm nay trở thành đặc sản theo mùa, càng hiếm càng được săn lùng.

Cá rầm có thể chế biến thành nhiều món ngon, nhưng nổi tiếng nhất phải kể đến món cá rầm kho lá nghệ và lá gừng tươi.

Sau khi mua cá về, người nấu rửa sạch, để ráo nước rồi ướp cùng bột nghệ, hành tím, nước mắm, muối, hạt nêm, ớt, một ít đường và dầu phộng. Cá được để một lúc cho thấm đều gia vị.

Lá nghệ và lá gừng non rửa sạch, bỏ cọng rồi thái nhỏ. Nồi cá được đặt lên bếp kho với lửa nhỏ, khi cá bắt đầu săn lại thì cho lá nghệ và lá gừng vào. Cuối cùng rắc thêm một ít tiêu bột, kho đến khi nước cạn.

Thành phẩm là nồi cá rầm nhỏ li ti nhưng đậm đà hương vị: vị cay nồng của tiêu ớt, mùi thơm của lá nghệ và lá gừng, cùng vị béo đặc trưng của những con cá non. Chính sự hòa quyện ấy khiến món ăn dân dã này trở thành đặc sản khiến nhiều người nhớ mãi.