Hiệp hội Hồ tiêu kiến nghị có cơ chế riêng đối với hàng xuất khẩu bị trả về

Kiến nghị rà soát Điều 10, tránh “khóa cửa” thương mại

Tại hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm”, Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) đã có nhiều kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện Nghị định 46 theo hướng quản lý rủi ro, phù hợp hơn với đặc thù ngành hồ tiêu và gia vị khô cũng như thông lệ thương mại quốc tế.

Theo VPSA, hồ tiêu và gia vị là nhóm sản phẩm thực vật khô, rủi ro an toàn thực phẩm thấp, đã được thương mại hóa toàn cầu trong thời gian dài. Chuỗi cung ứng của ngành mang tính thương mại cao, luân chuyển nhanh, phổ biến các mô hình mua bán qua thương nhân, kho trung chuyển và tái xuất.

Đáng chú ý, hàng xuất khẩu bị trả về là tình huống thương mại bình thường, phát sinh do yêu cầu thị trường, logistics hoặc thay đổi hợp đồng, không đồng nghĩa với vi phạm an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, nhiều quốc gia hiện nay không cấp Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm đối với gia vị khô, dù sản phẩm vẫn đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn quốc tế.

Trong bối cảnh đó, việc áp dụng đồng loạt các cơ chế quản lý được thiết kế cho nhóm thực phẩm rủi ro cao như thịt, thủy sản đối với hồ tiêu và gia vị khô, theo VPSA, không phù hợp với thực tiễn thương mại và thông lệ quốc tế, đồng thời làm gia tăng chi phí, rủi ro cho doanh nghiệp.

Một trong những kiến nghị trọng tâm của VPSA là rà soát, điều chỉnh phạm vi áp dụng Điều 10 (khoản a, b, c) của Nghị định 46 đối với hồ tiêu và gia vị khô.

Theo quy định hiện hành, sản phẩm thực vật dùng làm thực phẩm phải đồng thời đáp ứng ba điều kiện: quốc gia xuất khẩu được Việt Nam chấp thuận; cơ sở sản xuất nước ngoài được công nhận; mỗi lô hàng phải có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm của nước xuất khẩu.

VPSA cho rằng, các điều kiện này không phù hợp với thực tiễn giao dịch hồ tiêu, gia vị, đặc biệt trong bối cảnh mua bán qua thương nhân và kho trung chuyển là phổ biến. Bên cạnh đó, cơ chế đăng ký, thẩm định, đưa vào danh sách theo Điều 28 được đánh giá là dài, phức tạp, phù hợp với thịt và thủy sản, nhưng không phù hợp với gia vị khô.

Cần cơ chế riêng cho hàng xuất khẩu bị trả về

Đáng chú ý, VPSA nhấn mạnh kiến nghị xây dựng cơ chế riêng đối với hàng hồ tiêu, gia vị xuất khẩu bị trả về. Theo hiệp hội, nếu áp dụng cứng Điều 10, các lô hàng này sẽ không đủ điều kiện chuyển sang tiêu thụ nội địa, khiến doanh nghiệp mất hoàn toàn phương án xử lý rủi ro thương mại.

VPSA đề xuất: Không coi hàng xuất khẩu bị trả về là “hàng nhập khẩu thông thường”; Cho phép chuyển tiêu thụ nội địa nếu hàng hóa đáp ứng đầy đủ quy chuẩn kỹ thuật, chỉ tiêu an toàn thực phẩm tại Việt Nam; Có hướng dẫn rõ ràng, thống nhất để doanh nghiệp và cơ quan thực thi cùng áp dụng, tránh ách tắc và rủi ro pháp lý.

Bên cạnh đó, VPSA kiến nghị điều chỉnh phương thức quản lý theo hướng quản lý rủi ro, giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm (từ Điều 19 đến Điều 23). Cụ thể, cần giảm yêu cầu về hồ sơ hành chính mang tính hình thức. Tập trung vào kết quả kiểm nghiệm, lịch sử tuân thủ và khả năng truy xuất nguồn gốc, và phân loại doanh nghiệp theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp. Theo VPSA, cách tiếp cận này phù hợp với thông lệ quốc tế và chủ trương cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh của Chính phủ.

VPSA cũng kiến nghị công nhận các chứng chỉ quốc tế phổ biến như ISO, HACCP, GMP… nhằm thay thế một số yêu cầu mang tính hình thức, đồng thời làm rõ các khái niệm còn chồng chéo trong Nghị định 46.

Đặc biệt, hiệp hội đề xuất trong thời gian từ nay đến trước ngày 15/4/2026, các Bộ, ngành liên quan tổ chức đối thoại chuyên đề với các ngành hàng chịu tác động trực tiếp, trong đó có ngành hồ tiêu và gia vị, để tiếp thu ý kiến từ thực tiễn doanh nghiệp, hoàn thiện quy định trước khi Nghị định 46 được áp dụng trở lại.

Khẳng định không phản đối mục tiêu quản lý an toàn thực phẩm, VPSA nhấn mạnh mong muốn cùng Chính phủ và các Bộ, ngành hoàn thiện chính sách theo hướng quản lý rủi ro, phù hợp đặc thù ngành hàng và thông lệ quốc tế, qua đó vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa tạo điều kiện cho ngành hồ tiêu và gia vị Việt Nam phát triển ổn định, bền vững và hội nhập hiệu quả.