Huỷ hợp đồng với nhà thầu Trung Quốc, dự án đập thuỷ điện được trao cho Ấn Độ, vốn đầu tư hơn 63.000 tỷ đồng

Nepal đã trao quyền phát triển hai dự án thủy điện lớn – West Seti và Seti River – cho phía Ấn Độ thông qua cơ chế đàm phán sau khi Trung Quốc rút khỏi dự án.

Hai dự án có tổng công suất 1.200 MW, được thiết kế theo mô hình hồ chứa trên sông Seti, nằm tại khu vực miền Tây xa xôi của Nepal, trải dài qua bốn quận Bajhang, Doti, Dadeldhura và Achham.

Hội đồng Đầu tư Nepal đã ký biên bản ghi nhớ (MoU) với NHPC Limited – doanh nghiệp thủy điện quốc doanh của Ấn Độ – để phát triển hai dự án West Seti (750 MW) và Seti River (SR6, 450 MW).

Nepal cho biết việc triển khai các dự án sẽ giúp mở rộng và củng cố quan hệ kinh tế giữa Nepal và Ấn Độ.

Nước này cảm ơn Ấn Độ vì đã mở cửa thị trường điện cho Nepal, đồng thời bày tỏ tin tưởng rằng quốc gia láng giềng sẽ tăng nhập khẩu điện dư thừa từ Nepal trong tương lai. Theo đó, cần ưu tiên xây dựng thêm các tuyến truyền tải điện xuyên biên giới để thúc đẩy phát triển các dự án và thương mại điện năng giữa hai quốc gia.

Theo nội dung biên bản ghi nhớ, phía Ấn Độ phải nộp đơn xin giấy phép khảo sát dự án West Seti trong vòng 45 ngày kể từ khi ký kết, trong khi dự án SR6 phải nộp trong vòng 6 tháng. Sau khi được cấp phép, nhà đầu tư có hai năm để hoàn thành báo cáo chi tiết dự án (DPR) và trình lên Hội đồng Đầu tư Nepal.

Trong các báo cáo này, nhà phát triển phải xác định rõ phương án triển khai – theo mô hình hồ chứa, bán hồ chứa hoặc kết hợp – cũng như tổng chi phí đầu tư.

Theo các quan chức, hai dự án đập thủy điện này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao vị thế của NHPC trên thị trường thủy điện toàn cầu, đồng thời mở ra cơ hội phát triển cho tỉnh Sudurpaschim của Nepal.

Được biết, hồi tháng 5 năm 2022, NHPC đã chính thức nộp đề xuất phát triển hai dự án. Tổng mức đầu tư ước tính khoảng 2,4 tỷ USD (hơn 63.000 tỷ đồng).

Dự án West Seti được hình thành từ hơn 60 năm trước, nằm trên sông Seti ở miền Tây Nepal, cách điểm hợp lưu với sông Karnali khoảng 82 km, thuộc lưu vực sông Hằng, theo Kathmandu Post.

West Seti đã nằm trên bàn kế hoạch từ đầu những năm 1980 và từng trải qua nhiều biến động khi lần lượt được cấp phép cho các công ty Pháp và sau đó là doanh nghiệp Trung Quốc.

Dự án bắt nguồn từ năm 1981 với quy mô ban đầu chỉ 37 MW theo dạng thủy điện dòng chảy. Năm 1987, công ty Pháp Sogreah lập nghiên cứu tiền khả thi, sau đó nâng quy mô lên 380 MW theo mô hình hồ chứa nhằm tối ưu hóa sản lượng điện.

Năm 1994, công ty West Seti Hydro do Australia hậu thuẫn giành quyền khảo sát, và đến năm 1997 được cấp phép xây dựng. Dự án khi đó hướng tới xuất khẩu 90% sản lượng điện sang Ấn Độ, nhưng không thể triển khai do thiếu vốn.

Sau đó, China National Machinery and Equipment Import and Export Corporation tham gia đầu tư và ký thỏa thuận vào năm 2009. Tuy nhiên, doanh nghiệp này sau đó rút lui với lý do môi trường đầu tư không thuận lợi. Ngân hàng Phát triển châu Á cũng không tiếp tục tham gia do lo ngại về quản trị và sự chấp thuận của người dân.

Dự án tiếp tục gặp khó khăn khi nhà tài trợ chính ngừng cấp vốn vào năm 2010, dẫn đến việc Chính phủ Nepal thu hồi giấy phép vào năm 2011.

Đến năm 2012, dự án được chuyển giao cho China Three Gorges Corporation – tập đoàn thủy điện lớn nhất Trung Quốc.

Năm 2017, Cơ quan Điện lực Nepal đã ký thỏa thuận cuối cùng với công ty con của tập đoàn này để thành lập liên doanh phát triển dự án. Tuy nhiên, đến năm 2018, phía Trung Quốc cho rằng dự án không khả thi về mặt tài chính do chi phí tái định cư và phục hồi sinh kế quá cao, và bày tỏ ý định rút lui.

Tháng 9/2018, Chính phủ Nepal chính thức hủy thỏa thuận với China Three Gorges Corporation. Đến năm 2020, Nepal tuyên bố sẽ phát triển dự án bằng nguồn lực trong nước, qua đó chấm dứt kế hoạch đầu tư trị giá 1,6 tỷ USD của phía Trung Quốc.

Theo một báo cáo, Nepal có thể thu về tới 310 tỷ rupee mỗi năm vào năm 2030 và lên tới 1.069 tỷ rupee vào năm 2045 nếu tận dụng hiệu quả tiềm năng thủy điện và xuất khẩu điện sang Ấn Độ.

Báo cáo của USAID cho biết Nepal cần xuất khẩu khoảng 13 GW điện sang Ấn Độ vào năm 2030 và tăng gấp đôi vào năm 2045 để đạt được mức doanh thu này. Để làm được điều đó, quốc gia này cần đầu tư khoảng 2.596 tỷ rupee trong giai đoạn 2012–2030 và thêm 2.216 tỷ rupee trong giai đoạn 2031–2045.