Khai tử 30% dự án đầu tư công: Chấm dứt thời kỳ 'chia mâm, gắp phần'

Chấm dứt căn bệnh "chia mâm, gắp phần"

Bước sang năm 2026, đầu tư công tiếp tục được xác định là "cực tăng trưởng" quan trọng nhất của nền kinh tế. Với tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội trong quý I đạt hơn 744.000 tỷ đồng, riêng nguồn vốn đầu tư công đã chạm mốc kỷ lục gần 1 triệu tỷ đồng.

Dù bức tranh giải ngân đã xuất hiện những mảng sáng khi đạt 11% trong quý I, cao hơn cùng kỳ năm ngoái 30.000 tỷ đồng, nhưng thực tế vẫn tồn tại một nghịch lý: Có tiền nhưng chưa chắc đã tiêu được nhanh. Tại nhiều địa phương, dòng vốn vẫn đang bị kìm hãm bởi "hòn đá tảng" cũ kỹ mang tên giải phóng mặt bằng và năng lực thực thi yếu kém ở cấp cơ sở.

Điểm nhấn quan trọng nhất trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 chính là quyết tâm cắt giảm tối thiểu 30% số lượng dự án đầu tư công so với giai đoạn trước. Nêu góc nhìn, theo TS. Nguyễn Đình Cung – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, đây là cuộc đại phẫu cần thiết để trị dứt điểm căn bệnh "chia mâm, gắp phần" đã tồn tại nhiều năm.

Trước đây chúng ta đã từng giảm từ 10.000 dự án xuống 5.000 dự án. Giai đoạn tới tiếp tục cắt giảm thêm 30% số lượng dự án hiện có để tập trung vốn vào những công trình trọng điểm, có sức lan tỏa thay vì dàn trải, mỗi nơi một ít (chia phần) như trước.

"Khi chúng ta cắt giảm số lượng dự án, nguồn lực sẽ được dồn vào những công trình trọng điểm, liên vùng, có tác động lan tỏa lớn. Việc thu hẹp quy mô giúp rút ngắn thời gian thi công, đưa dự án vào sử dụng nhanh hơn, từ đó nâng cao hiệu quả và kích hoạt dòng vốn từ các thành phần kinh tế khác," TS. Cung nhấn mạnh.

Thay vì đo lường bằng số lượng dự án hay tốc độ giải ngân đơn thuần, sức bật của nền kinh tế phải được hạch toán bằng giá trị gia tăng và khả năng lôi kéo đầu tư tư nhân. Các bộ lọc cốt lõi được đề xuất bao gồm: Dự án trọng điểm, hạ tầng số, đặc biệt là hạ tầng dữ liệu, và các dự án chuyển đổi số.

Cơ chế bảo vệ người "dám nghĩ, dám làm"

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là tâm lý e dè, né tránh trách nhiệm tại cấp cơ sở. Thực tế ghi nhận có địa phương với 65/65 xã đều "án binh bất động", chưa giải ngân được đồng nào.

Để khơi thông nút thắt này, TS. Nguyễn Đình Cung đề xuất hai nhóm giải pháp:

Hỗ trợ năng lực: Cấp trên cần đồng hành, hướng dẫn nghiệp vụ thay vì chỉ phân cấp rồi "phó mặc" cho địa phương.

Bộ quy tắc thực hành công vụ: Cần ban hành khung pháp lý rõ ràng về thanh tra, kiểm tra. Đánh giá cán bộ dựa trên kết quả công việc cuối cùng thay vì soi xét quy trình hành chính cứng nhắc. Đây chính là "lá chắn" để những người dám bứt phá yên tâm hành động.

Dùng AI "quét" rào cản, bơm oxy cho doanh nghiệp

Bên cạnh đầu tư công, cải cách thể chế được xem là cơ hội bứt phá chưa từng có. TS. Cung gợi ý một phương thức táo bạo: Sử dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để rà soát danh mục hàng nghìn rào cản, giấy phép con do cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị.

Thay vì rà soát thủ công từng quy định một cách chậm chạp, AI có thể giúp phân loại nhanh chóng những gì cần giữ lại để bảo vệ lợi ích chung, còn lại nên mạnh dạn loại bỏ cùng một lúc. Việc xóa bỏ hàng ngàn điều kiện kinh doanh bất hợp lý sẽ tạo ra tác động cộng hưởng cực lớn, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí logistics, rút ngắn thủ tục và tăng năng suất lao động.

Vị chuyên gia nhận định, chặng đường 9 tháng còn lại của năm 2026 không dành cho những mục tiêu xa xôi trên mặt giấy. Vượt khó lúc này chính là việc chắt chiu từng đồng vốn, bớt đi một giấy phép con, giải quyết dứt điểm một mảnh mặt bằng. Đó chính là cách "bơm oxy" thiết thực nhất để nền kinh tế Việt Nam không chỉ giữ nhịp sản xuất mà còn thực sự bứt phá trong kỷ nguyên mới.