Không để tái thiết Vĩnh Hưng đi vào ‘vết xe đổ’ hạ tầng quá tải: PGS.TS Trần Đình Thiên chỉ cách huy động nguồn lực

Hạ tầng phải đi cùng tốc độ phát triển nhà ở

Tại tọa đàm “Hà Nội trước yêu cầu tái thiết đô thị - phường Vĩnh Hưng: Từ điểm nghẽn đô thị đến nâng tầm chất lượng sống” chiều 20/10, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, nhấn mạnh những bất cập về hạ tầng đô thị đang tạo ra chi phí xã hội lớn.

Theo ông, sự “bất tương thích” giữa năng lực hạ tầng và nhu cầu sống cơ bản khiến người dân phải gánh thêm chi phí sinh hoạt, thời gian đi lại và những bất tiện trong tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Ùn tắc không chỉ làm tăng chi phí nhiên liệu mà còn ảnh hưởng đến công việc, học tập, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và chất lượng môi trường.

Vì vậy, xử lý điểm nghẽn đô thị không thể chỉ là giải pháp tình thế, mà cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ phát triển lâu dài, tác động trực tiếp đến năng lực vận hành và sức cạnh tranh của thành phố.

Vĩnh Hưng là một ví dụ đáng chú ý. Khu vực này cách hồ Hoàn Kiếm chưa đầy 4km, song khả năng kết nối với các khu vực lân cận còn hạn chế. Lợi thế về vị trí chỉ có thể phát huy khi không gian đô thị được tổ chức lại, giao thông được cải thiện và các công trình hạ tầng thiết yếu được bổ sung đồng bộ.

Theo dự thảo quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 đang được lấy ý kiến, phạm vi nghiên cứu tại Vĩnh Hưng khoảng 447ha, gồm 206,1ha dự kiến tái thiết và 240,9ha dự kiến cải tạo, chỉnh trang.

Quy mô này đặt ra yêu cầu lựa chọn giải pháp phù hợp với từng khu vực, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức không gian đô thị. Việc tăng diện tích dành cho trường học, cơ sở y tế, cây xanh và các công trình phục vụ cộng đồng cũng cần được đánh giá bằng khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân, thay vì chỉ dừng ở các chỉ tiêu quy hoạch.

Trong quá trình đó, định hướng phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) và mô hình “đô thị 15 phút” được đặt ra để nghiên cứu. Mục tiêu là tăng khả năng kết nối giữa giao thông, nhà ở, dịch vụ và tiện ích thiết yếu, qua đó giảm thời gian đi lại và cải thiện chất lượng sống.

Tuy nhiên, hiệu quả của các định hướng này phụ thuộc vào việc hiện thực hóa bằng hạ tầng và công trình cụ thể. Nếu nhà ở phát triển nhanh hơn giao thông, cấp thoát nước và các tiện ích công cộng, những bất cập về ùn tắc, môi trường và chất lượng sống có nguy cơ tiếp tục xuất hiện trong không gian đô thị mới.

Huy động vốn tư nhân, tránh đầu tư dàn trải

Để biến quy hoạch thành kết quả thực tế, bài toán nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện có ý nghĩa quyết định.

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng và đô thị rất lớn, trong khi nguồn lực Nhà nước có giới hạn. Vì vậy, huy động nguồn lực tư nhân và lựa chọn doanh nghiệp đủ năng lực là yêu cầu cần thiết đối với những dự án quy mô lớn như Vĩnh Hưng.

Tuy nhiên, huy động được vốn mới chỉ là một phần của bài toán. Cách phân bổ nguồn lực, lựa chọn hạng mục ưu tiên và kiểm soát tiến độ cũng quyết định khả năng triển khai đồng bộ của dự án.

Theo định hướng được trao đổi tại tọa đàm, dự án cần có kế hoạch phân kỳ rõ ràng, xác định cụ thể từng giai đoạn, khu vực ưu tiên, hạng mục triển khai và kết quả cần đạt được. Cách làm này giúp chủ động bố trí nguồn lực, hạn chế đầu tư dàn trải hoặc để các hạng mục kéo dài, thiếu kết nối.

Đặc biệt, hạ tầng cơ bản cần được tính toán phù hợp với tiến độ phát triển nhà ở. Giao thông, cấp thoát nước và các công trình thiết yếu không thể chỉ được bổ sung sau khi dân cư đã tăng lên, bởi khi đó việc xử lý các điểm nghẽn có thể phức tạp và tốn kém hơn.

Cùng với đó, công khai, minh bạch và giám sát thực hiện là những điều kiện quan trọng để bảo đảm nhà đầu tư triển khai đúng định hướng và yêu cầu đã đặt ra. Chính quyền địa phương cần phát huy vai trò theo dõi, kịp thời phản ánh những vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

Gần 20.000 người dự kiến bị ảnh hưởng: Không thể chỉ tính chỗ ở mới

Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất của kế hoạch tái thiết Vĩnh Hưng là tác động đến cộng đồng dân cư hiện hữu.

Theo thông tin đề xuất được trao đổi tại tọa đàm, khoảng 7.250 hộ, tương ứng gần 20.000 người trong tổng số gần 80.000 cư dân Vĩnh Hưng, dự kiến chịu ảnh hưởng từ quy hoạch. Dự thảo cũng đề cập quỹ đất khoảng 14,39ha dành cho tái định cư và nhà ở xã hội. Các phương án cụ thể vẫn cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.

Từ góc nhìn kinh tế, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh sinh kế phải được tính đến ngay trong quá trình xây dựng phương án tái thiết. Khi không gian đô thị thay đổi, cơ cấu nghề nghiệp và hoạt động kinh tế của người dân cũng có thể thay đổi theo.

Nếu phương án chỉ tập trung bố trí nơi ở mới mà chưa tính đến việc làm, đào tạo nghề và cơ hội kinh doanh, người dân có thể gặp khó khăn trong quá trình ổn định cuộc sống sau di dời. Vì thế, hiệu quả tái thiết không chỉ nằm ở diện mạo đô thị hay số lượng nhà ở được xây dựng, mà còn ở khả năng bảo đảm điều kiện sống và cơ hội phát triển cho cộng đồng.

Từ phía chính quyền cơ sở, công tác công khai quy hoạch và tiếp nhận ý kiến người dân đang được triển khai. Theo ông Ngô Mạnh Cường, UBND phường Vĩnh Hưng đã niêm yết dự thảo quy hoạch tại 20 địa điểm, gồm 2 trụ sở và 18 nhà văn hóa khu dân cư; đồng thời cung cấp mã QR để người dân truy cập hồ sơ điện tử.

Từ ngày 12/10, phường đã tiếp nhận hơn 300 ý kiến. Ngày 14/10, các cuộc đối thoại trực tiếp tại khu dân cư được tổ chức nhằm trao đổi, giải đáp những vấn đề người dân quan tâm, trong đó có phương án tái thiết, chỉnh trang đô thị, mật độ xây dựng, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Với quy mô nghiên cứu khoảng 447ha, tái thiết Vĩnh Hưng không chỉ là câu chuyện tổ chức lại không gian hay huy động vốn đầu tư. Thách thức lớn hơn là làm thế nào để hạ tầng theo kịp phát triển, nguồn lực được sử dụng hiệu quả và người dân thực sự được hưởng lợi từ quá trình thay đổi diện mạo đô thị.