Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình: Người lao động cần làm gì để không bị AI thay thế?

Sáng 6/5, tại khách sạn Melia Hà Nội, Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát phối hợp cùng Tạp chí Kinh tế Chứng khoán tổ chức hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Hội thảo có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp.

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Lương Minh Huân, Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp (VCCI), đã đưa ra nhiều nhận định đáng chú ý về bức tranh lao động trong doanh nghiệp tại Việt Nam.

Theo ông, những năm gần đây, thị trường lao động Việt Nam chứng kiến sự dịch chuyển đáng kể về cơ cấu việc làm, xu hướng tuyển dụng cũng như yêu cầu đối với chất lượng nhân sự.

Không chỉ chịu áp lực cạnh tranh về chi phí, nhiều doanh nghiệp còn phải đối mặt với bài toán thiếu hụt lao động có kỹ năng, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, công nghiệp chế biến chế tạo và dịch vụ chất lượng cao.

Theo thống kê, tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo tăng mạnh từ 15,6% vào năm 2011 lên 28,44% vào năm 2024. Tuy nhiên, con số này vẫn ở mức thấp so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Tiến sĩ Lương Minh Huân nhận định, tỷ lệ lao động có trình độ sơ cấp, trung cấp vẫn còn thấp, dẫn đến tình trạng "thừa thầy thiếu thợ". Điều này tạo ra áp lực lớn đối với cả doanh nghiệp lẫn người lao động.

Theo Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp, thách thức lớn nhất hiện nay không đơn thuần là thiếu lao động mà là thiếu lao động đáp ứng được những yêu cầu mới của thị trường.

Trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0, thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng khi quá trình số hóa và tự động hóa diễn ra mạnh mẽ, AI dần thay thế các công việc lặp lại, trong khi chu kỳ kỹ năng ngày càng rút ngắn. Theo World Economic Forum, khoảng 50% người lao động sẽ cần được đào tạo lại kỹ năng trước năm 2030.

Một vấn đề khác được Tiến sĩ Lương Minh Huân nhấn mạnh là năng suất lao động của Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá lớn so với nhiều quốc gia trong khu vực. Nguyên nhân đến từ chất lượng lao động chưa đồng đều, khả năng ứng dụng công nghệ còn hạn chế và tỷ lệ lao động qua đào tạo có kỹ năng chuyên sâu chưa cao.

Trong bối cảnh đó, Tiến sĩ Lương Minh Huân cho rằng người lao động cần trang bị khung kỹ năng phù hợp với thời đại công nghiệp 4.0, bao gồm các nhóm kỹ năng kỹ thuật, kỹ năng mềm, kỹ năng số, kỹ năng tư duy, kỹ năng xã hội và kỹ năng cá nhân...

Viện trưởng Viện Phát triển Doanh nghiệp nhấn mạnh: "Khả năng học tập trở thành năng lực nghề nghiệp cốt lõi. Năng lực lao động tương lai chuyển dịch sang khả năng học tập, nghề nghiệp linh hoạt, hợp tác giữa người và công nghệ số".

Theo ông, doanh nghiệp cần coi phát triển nguồn nhân lực là chiến lược dài hạn thay vì giải pháp mang tính tình thế. Việc đầu tư cho đào tạo nội bộ, nâng cao kỹ năng cho người lao động và xây dựng văn hóa doanh nghiệp sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực phát triển bền vững.

Bên cạnh nỗ lực từ phía doanh nghiệp, ông cũng nhấn mạnh vai trò của chính sách hỗ trợ từ Nhà nước trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề, kết nối cung - cầu lao động và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số.

Theo ông, chỉ khi xây dựng được lực lượng lao động có kỹ năng, khả năng thích ứng cao và tư duy đổi mới, doanh nghiệp Việt Nam mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn phát triển mới.

Trong dài hạn, bức tranh lao động trong doanh nghiệp Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ, trí tuệ nhân tạo và quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng. Điều này đồng nghĩa với việc cả doanh nghiệp và người lao động đều phải chủ động thích ứng nếu không muốn bị tụt lại phía sau trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường lao động hiện đại.