Lãi suất tăng, nợ xấu leo thang: Chuyên gia cảnh báo rủi ro ngân hàng thành 'con nợ' khi doanh nghiệp vay 90 đồng, vốn chỉ 10 đồng

Bước sang năm 2026, xu hướng tăng lãi suất huy động chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, tiếp tục lan rộng và trải dài từ các ngân hàng quốc doanh cho tới nhóm ngân hàng cổ phần. Nhiều nhà băng nâng mặt bằng lãi suất huy động ở nhiều kỳ hạn, cho thấy mức độ cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt trong hệ thống.

Ở nhóm ngân hàng thương mại nhà nước, theo khảo sát đến ngày 8/1, 4 ngân hàng có nguồn vốn nhà nước (Big4) gồm Agribank, Vietcombank, VietinBank và BIDV đều đã nâng lãi suất huy động lên một mặt bằng mới.

Theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước, trần lãi suất huy động đối với kỳ hạn 1-5 tháng là 4,75%/năm. Nếu như khoảng 3 tháng trước, mức lãi suất này còn khá hiếm gặp thì đến nay đã được 9 ngân hàng áp dụng đồng loạt cho toàn bộ các kỳ hạn từ 1 đến 5 tháng, gồm BVBank, OCB, PGBank, VIB, PVCombank, Sacombank, TPBank, VCBNeo và VPBank.

Bên cạnh đó, Nam A Bank cũng niêm yết lãi suất 4,75%/năm cho kỳ hạn 2 tháng, nâng tổng số ngân hàng áp dụng mức trần lên 10. Với kỳ hạn 3 tháng, có 13 ngân hàng niêm yết lãi suất tối đa này, bao gồm Techcombank, LPBank, MBV cùng 10 ngân hàng kể trên. Đối với các kỳ hạn 4 và 5 tháng, ngoài 13 ngân hàng này, NCB cũng tham gia áp dụng mức lãi suất 4,75%/năm.

Viết lại các đoạn gắn kết logic hơn giúp tôi, chuyển đoạn tôi thấy chưa logic lắm

Có 3 ngân hàng tăng lãi suất huy động từ đầu năm nay là VPBank, MSB và ABBank. Mức tăng lãi suất huy động phổ biến tại các ngân hàng từ đầu năm đến nay dao động quanh 0,2% đến 0,4%/năm, chủ yếu tập trung ở các kỳ hạn trung và dài hạn.

Ông Hòe thông tin, trong suốt năm 2025, đặc biệt từ tháng 6 đến nay, nợ xấu tiếp tục tăng. Đồng thời, tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro của hệ thống ngân hàng để bao phủ nợ xấu đã giảm xuống, hiện chỉ còn khoảng 80%, tức là giảm từ mức trên 100% trước đây.

"Đây là một nguy cơ tiềm ẩn mà các nhà điều hành cần hết sức lưu tâm, và tôi đồng tình rằng đây là một trong những điểm đáng lo nhất", ông Hòe nhận định.

Một trong những nguồn cơn tiềm ẩn nợ xấu lớn nhất theo ông chính là thị trường bất động sản với những "kỹ thuật" vay vốn tinh vi của các doanh nghiệp trong ngành.

Chuyên gia Phạm Xuân Hòe vạch trần chiêu thức thành lập hàng loạt công ty con để mua đi bán lại các dự án nhằm đẩy giá ảo và nâng mức vay vốn ngân hàng.

"Nhiều “đại gia” bất động sản có kỹ thuật tài chính rất tinh vi. Họ lập nhiều công ty con, ban đầu, một công ty đứng ra đền bù giải phóng mặt bằng, vay một khoản vừa phải, chẳng hạn 50 tỷ đồng. Khi hoàn tất thủ tục, dự án được bán lại cho một công ty khác với giá cao hơn rất nhiều, ví dụ từ 60 tỷ lên 200 tỷ đồng. Khi hồ sơ đã hoàn chỉnh, ngân hàng lại tiếp tục cho vay. Nếu quá trình này cứ lặp lại trong bối cảnh giá liên tục bị đẩy lên, rủi ro sẽ rất lớn", ông Hòe chỉ rõ.

Nguy hiểm hơn nữa là rủi ro cho vay các doanh nghiệp “sân sau”. Chuyên gia Phạm Xuân Hòe cũng dẫn chứng bài học từ SCB và hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát vẫn còn đó như một minh chứng cho rủi ro hệ thống khi niềm tin người gửi tiền và nhà đầu tư bị lung lay. Khi SCB mất khả năng chi trả, cả nền kinh tế phải gánh hậu quả, từ hỗ trợ thanh khoản cho đến việc bảo vệ niềm tin của người gửi tiền và nhà đầu tư trái phiếu.

Khi bong bóng bất động sản xì hơi, hai nhóm chịu tác động nặng nề nhất theo ông Hòe là ngân hàng và các nhà đầu cơ nhỏ lẻ ôm đất nền. Khi giá giảm, họ không thể thoát hàng, hệ quả là nợ xấu phình to. Trong bối cảnh đó, nếu lạm phát nhích lên và nợ xấu gia tăng, chính sách buộc phải siết lại. Thực tế hiện nay, một số ngân hàng thương mại đã bắt đầu siết cho vay bất động sản.

Để giải quyết bài toán nợ xấu và tăng khả năng hấp thụ vốn hiệu quả, chuyên gia Phạm Xuân Hòe cho rằng cần hai giải pháp.

Thứ nhất, tăng hệ số rủi ro đối với bất động sản để hướng dòng vốn vào sản xuất - kinh doanh thực thụ, ví dụ nâng hệ số rủi ro từ 150% lên 200%.

Thứ hai, phải đánh giá rất kỹ các tiêu chí tài chính của doanh nghiệp bất động sản, như hệ số thanh toán nhanh tối thiểu phải đạt 0,8 trở lên. Đồng thời, cần phân tích tỷ lệ tổng nợ vay so với vốn chủ sở hữu; nếu vượt quá 4-5 lần thì phải dừng cho vay. Việc này cần sự phối hợp giữa Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

Theo chuyên gia Hòe, bất động sản suy cho cùng, phải phục vụ nhu cầu ở hoặc tạo ra dòng tiền thực. Hiện nay, vẫn còn rất nhiều khu biệt thự dọc Đại lộ Thăng Long hay khu Mê Linh bỏ trống, không đưa vào sử dụng, dòng tiền bị “chôn” lại, không tạo ra của cải cho xã hội.

Một vấn đề nữa cần mổ xẻ kỹ, với sự vào cuộc của Bộ Xây dựng, là quỹ đất thực sự mà các doanh nghiệp bất động sản đang nắm giữ. Ông Hòe thông tin, phần lớn quỹ đất này được hình thành từ vốn vay ngân hàng hoặc trái phiếu.

"Doanh nghiệp nào còn khỏe, minh bạch và có xếp hạng tín nhiệm thì có thể phát hành trái phiếu, nhưng hiện nay lãi suất trái phiếu khoảng 11-12% là rất cao. Hàng tồn kho bất động sản tính đến cuối năm 2025 đã rất lớn. Nếu doanh nghiệp 'cưỡi lên lưng hổ' mà không thể xuống, thì nợ xấu ngân hàng sẽ phải gánh chịu", ông Hòe nhận định.

Thực tế là, khi bất động sản có vấn đề, lo nhất là ngân hàng và nhà đầu cơ. Doanh nghiệp bất động sản lớn đôi khi lại không quá sợ.

"Trong ngành ngân hàng, chúng tôi có câu tổng kết: nếu ngân hàng cho vay 10 đồng mà doanh nghiệp có 90 đồng, ngân hàng là chủ nợ; nhưng nếu doanh nghiệp chỉ có 10 đồng mà ngân hàng cho vay 90 đồng, thì ngân hàng trở thành con nợ. Đó là cảnh 'đứng cho vay và quỳ thu nợ'", ông Hòe chia sẻ.

Vì vậy, theo ông nếu trong năm 2026, chính sách tiền tệ buộc phải nới lỏng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, thì nguy cơ dòng tiền lại đổ mạnh vào bất động sản có thể là điều rất đáng lo ngại.