Mải mê đa ngành, Vinaconex (VCG) có đánh mất thời cơ vàng từ làn sóng đầu tư hạ tầng lớn nhất thập kỷ?

Trải qua hơn 3 thập kỷ hình thành và phát triển, Vinaconex (HoSE: VCG) là một trong những doanh nghiệp gắn liền với quá trình đô thị hóa và phát triển hạ tầng của Việt Nam. Từ vai trò nhà thầu xây dựng, doanh nghiệp từng bước mở rộng sang nhiều lĩnh vực, trong đó có bất động sản và ghi nhận nhiều dấu ấn. Bước sang chu kỳ mới với nhiều cơ hội đầu tư mở ra, Vinaconex sẽ đứng trước bước ngoặt gì?

“Lớp áo” đa ngành

Vinaconex được thành lập ngày 27/9/1988 với tên gọi ban đầu là Công ty Dịch vụ và Xây dựng nước ngoài, trong bối cảnh Việt Nam bước vào công cuộc đổi mới, mở cửa nền kinh tế và cần những doanh nghiệp đủ năng lực hợp tác quốc tế. Vai trò ban đầu của Vinaconex khá rõ nét: tham gia các hoạt động xây lắp, thương mại, đầu tư với đối tác nước ngoài - một “cánh tay nối dài” của ngành xây dựng.

Đến năm 1995, khi được chuyển đổi thành Tổng Công ty Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam, Vinaconex bắt đầu tăng tốc. Doanh nghiệp mở rộng mạnh mẽ trong các lĩnh vực xây dựng dân dụng, công nghiệp, hạ tầng và thương mại quốc tế, từng bước khẳng định vị thế của một nhà thầu lớn trong nước.

Giai đoạn 2000 - 2010 được xem là thời kỳ hoàng kim của Vinaconex. Doanh nghiệp hiện diện tại hàng loạt công trình mang tính biểu tượng, góp phần định hình diện mạo đô thị và hạ tầng Việt Nam. Tiêu biểu như cầu Nhật Tân, nhà ga T2 sân bay Nội Bài, các tuyến cao tốc, nhà máy xi măng, khu công nghiệp…

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng mở rộng sang lĩnh vực bất động sản từ năm 1995, với 2 dự án đầu tay là khu đô thị mới Trung Hòa - Nhân Chính và Trung tâm thương mại Tràng Tiền (Hà Nội). Đến năm 2006, khi chuyển sang mô hình CTCP với Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối, bất động sản chính thức được đưa vào ngành nghề kinh doanh cốt lõi.

Danh mục đầu tư của Vinaconex sau đó ngày càng mở rộng, với những cái tên như Cát Bà Amatina (172ha), Green Diamond 93 Láng Hạ, Đại lộ Hòa Bình (Móng Cái), Kim Văn - Kim Lũ, Thiên Ân, khu du lịch Tuy Hòa (Đắk Lắk)….

Nặng gánh nợ nần vì mê bất động sản

Sau khi Nhà nước hoàn tất thoái vốn năm 2018, Vinaconex chính thức trở thành doanh nghiệp tư nhân, đồng thời chuyển niêm yết cổ phiếu VCG sang HoSE. Kể từ đây, công ty đẩy mạnh 2 trụ cột là xây lắp và đầu tư bất động sản.

Tuy nhiên, kết quả mang lại lại khá trái chiều. Mảng xây lắp vẫn là “xương sống”, đem về 5.000 - 8.000 tỷ đồng doanh thu mỗi năm trong giai đoạn 2020 - 2024, nhưng biên lợi nhuận mỏng do chi phí vật liệu, nhân công và thầu phụ cao. Như chia sẻ của Chủ tịch HĐQT Đào Ngọc Thanh tại ĐHĐCĐ năm 2023, đầu tư công mang lại khối lượng công việc lớn, song lợi nhuận chỉ quanh 2 - 3%, đúng tinh thần “ăn no vác nặng”.

Ở chiều ngược lại, bất động sản mang tính chu kỳ rõ nét. Doanh thu mảng này từng giảm mạnh từ 225 tỷ đồng năm 2020 xuống chỉ 49 tỷ đồng năm 2021 do tác động của đại dịch Covid - 19. Phải đến giai đoạn 2023 - 2024, khi thị trường ấm dần, bất động sản mới đóng góp đáng kể với 2.300 tỷ đồng và 1.071 tỷ đồng doanh thu.

Song dù vậy, việc đầu tư vào bất động sản cũng khiến doanh nghiệp chịu áp lực tài chính lớn khi số vốn rót vào khá lớn. Giai đoạn 2020 - 2021, Vinaconex tăng mạnh vay nợ, đưa nợ phải trả lên hơn 23.300 tỷ đồng, gấp hơn 3 lần vốn chủ sở hữu, kéo theo chi phí lãi vay khoảng 500 tỷ đồng/năm.

Từ đỉnh nợ, Vinaconex đã chủ động “giảm tốc”, đưa tổng nợ phải trả về khoảng 16.700 tỷ đồng cuối quý III/2025, đồng thời tăng vốn chủ, kéo tỷ lệ nợ/vốn chủ sở hữu xuống 1,37 lần - mức thấp nhất trong 8 năm.

Dấu ấn của nhà thầu lớn có đang bị phai nhạt?

Dù đa ngành nhưng dấu ấn của nhà thầu hạ tầng lớn vẫn chưa biến mất. Vinaconex liên tiếp trúng thầu các dự án quy mô lớn như cao tốc Ninh Bình - Hải Phòng (19.800 tỷ đồng), cao tốc TP. HCM - Long Thành, La Sơn - Hòa Liên, sân bay Long Thành… Backlog ước khoảng 27.000 tỷ đồng, đủ việc làm đến năm 2027.

Với những dấu ấn tại loạt dự án hạ tầng quy mô lớn, Vinaconex tiếp tục được giới đầu tư đặt kỳ vọng sẽ hưởng lợi từ làn sóng đẩy mạnh đầu tư công trong những năm tới. Dòng vốn giải ngân dự kiến lên tới hàng triệu tỷ đồng, trải rộng từ cao tốc, sân bay, cảng biển đến đường sắt, đang mở ra dư địa việc làm dài hạn cho các nhà thầu đầu ngành - trong đó có Vinaconex.