Một quốc gia sắp tăng giá diesel lần đầu tiên sau 4 năm, châu Á bước vào cuộc khủng hoảng năng lượng chưa từng có

Các nền kinh tế nhập khẩu dầu lớn nhất châu Á từng xoay xở khá linh hoạt để giảm thiểu tác động từ hơn 7 tuần xung đột tại Vịnh Ba Tư, qua đó không chỉ tự bảo vệ mình mà còn phần nào “chia sẻ nguồn cung” với các quốc gia lân cận đang cạnh tranh từng lô hàng.

Nhưng “vận may” đó đang dần cạn kiệt.

Để đối phó với cú sốc năng lượng chưa từng có, Trung Quốc và Ấn Độ đã tận dụng mọi giải pháp, từ thỏa thuận song phương với Tehran đến việc gom các lô dầu Nga và Iran đang trên đường vận chuyển.

Tuy nhiên, nguồn cung “trên biển” này đang nhanh chóng cạn dần. Tình hình càng tệ hơn khi lưu thông qua eo biển Hormuz gần như tê liệt, ngay cả các tàu nằm trong danh sách trừng phạt, vốn phục vụ các nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc, cũng không dám mạo hiểm vượt qua lệnh phong tỏa của Mỹ.

Trong hai nước, Ấn Độ rõ ràng là bên dễ tổn thương hơn. Không chỉ phụ thuộc vào dầu thô từ Vùng Vịnh, nước này còn cần khí hóa lỏng LPG cho nhu cầu nấu nướng, trong khi nguồn cung đang thiếu hụt nghiêm trọng. Với dự trữ hạn chế, quốc gia nhập khẩu dầu lớn thứ 3 thế giới buộc phải tăng mạnh mua dầu từ Nga để bù đắp, phần nào được “che chắn” bởi các miễn trừ từ Mỹ.

Các nhà máy lọc dầu cho biết nguồn cung hiện đủ dùng trong khoảng 1 tháng tới, nhưng mức giá đã không còn rẻ như giai đoạn sau xung đột Ukraine, trong khi lượng dầu sẵn có trên biển đang giảm nhanh.

Giữa tháng 2, có khoảng 20 triệu thùng dầu Nga "trôi nổi" sẵn sàng bán ra. Hiện con số này đã giảm xuống dưới 5 triệu thùng, thậm chí chỉ còn gần 3 triệu thùng theo ước tính của Vortexa.

Ấn Độ trước đó cũng đạt được thỏa thuận với Iran để đảm bảo hành lang an toàn cho tàu chở LPG và các tàu hàng khác qua eo Hormuz. Tuy nhiên, sau một cuối tuần hỗn loạn khi 2 tàu của nước này bị tấn công trong lúc tìm cách đi qua tuyến hàng hải, New Delhi đã triệu đại sứ Iran và tạm hoãn kế hoạch điều tàu rỗng vào Vùng Vịnh để lấy hàng.

Giới chức Ấn Độ cho biết đã làm việc với Iran “một cách rất cứng rắn”. Trong khi đó, nguồn dầu từ Iran, vốn đã phức tạp với các nhà lọc dầu Ấn Độ do các lệnh trừng phạt, nay gần như bị loại khỏi lựa chọn, sau khi Mỹ để giấy phép tạm thời cho phép giao dịch dầu Iran hết hiệu lực.

Hệ quả là người tiêu dùng tại quốc gia đông dân nhất thế giới đang chuẩn bị đối mặt với đợt tăng giá dầu diesel trên diện rộng đầu tiên trong 4 năm. Các doanh nghiệp lọc dầu nhà nước dự kiến sẽ tăng giá ngay sau khi các cuộc bầu cử địa phương kết thúc. Đồng nội tệ yếu đi càng làm gia tăng áp lực lạm phát và bào mòn tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh đó, Ấn Độ có thể phải tính đến các biện pháp hạn chế xuất khẩu, theo giới phân tích. Điều này đã bắt đầu xuất hiện tại Trung Quốc và một số nước khác, khi các nhà máy phải vật lộn để duy trì công suất và đáp ứng nhu cầu nội địa.

So với Ấn Độ, Trung Quốc đang ở vị thế tốt hơn nhờ nhiều năm ưu tiên an ninh năng lượng, với lượng dự trữ hơn 1 tỷ thùng và sức mua lớn nhất thế giới. Tuy vậy, ngay cả Bắc Kinh cũng không tránh khỏi tác động khi nguồn cung toàn cầu suy giảm.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, nếu không có eo Hormuz, nguồn cung dầu toàn cầu đã giảm tới 10% trong tháng vừa qua.

Các nhà máy lọc dầu quốc doanh Trung Quốc đã bắt đầu cắt giảm sản lượng. Trong khi đó, các nhà máy tư nhân, thường gọi là “teapot”, chiếm tới 1/5 công suất lọc dầu của nước này, đang chịu áp lực kép: giá cao hơn và nguồn cung ít hơn.

Theo Vortexa, lượng dầu Iran đang vận chuyển trên biển hiện vào khoảng 160 triệu thùng, chỉ thấp hơn nhẹ so với thời điểm trước chiến sự. Dù vẫn ở mức cao so với lịch sử, giá dầu Nga tăng đã kéo giá dầu Iran lên theo, khiến các mức chiết khấu sâu trước đây gần như biến mất, thậm chí chuyển sang mức giá cao hơn bình thường khi người mua tranh nhau tìm nguồn thay thế cho Trung Đông.

Trong khi đó, rủi ro tiếp tục gia tăng khi Mỹ siết chặt các lệnh trừng phạt thứ cấp, gây thêm áp lực lên các nhà máy tư nhân vốn được yêu cầu duy trì sản lượng bằng mọi giá.

“Tất cả châu Á đang phải đối mặt với nguồn cung dầu bị siết chặt”, một chuyên gia nhận định. “Chiến sự kéo dài thêm mỗi ngày là thêm nhiều quốc gia bị ảnh hưởng, không có ngoại lệ”.