Nhà nước không thu hồi đất đúng hạn, người dân phải được mua bán bình thường

Theo Nghị quyết 254 của Quốc hội, Nhà nước thu hồi đất khi chủ đầu tư dự án đàm phán được trên 75% diện tích và hơn 75% số người có đất.

Tại cuộc họp về dự thảo Nghị định hướng dẫn Nghị quyết 254 của Quốc hội cơ chế tháo gỡ khó khăn thi hành Luật Đất đai, ngày 26/12, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà đề cập tới quy định liên quan đến quyền lợi của người dân sau khi có thông báo thu hồi.

Phó thủ tướng lưu ý các quy định phải bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân. Chẳng hạn, ông gợi ý quy định thời hạn cụ thể không cho phép giao dịch để thực hiện bồi thường. Quá thời hạn này mà Nhà nước không thu hồi đất hay "quy hoạch treo", nhà điều hành phải cho phép người dân giao dịch bình thường.

Tương tự, các quy định về bồi thường, hỗ trợ phải bảo đảm công bằng, nhất là với đất được sử dụng ổn định trước ngày 1/7/2014.

Hiện dự thảo Nghị định quy định hộ, cá nhân sử dụng đất ổn định trước 1/7/2014 sẽ được bồi thường mà không phải xem xét quy hoạch. Quy định cũng làm rõ quyền chuyển nhượng hợp pháp sau thông báo thu hồi, nhưng người mua chỉ được bồi thường tương ứng với người bán để tránh lợi dụng chính sách tái định cư.

Các trường hợp khác không được bồi thường về đất được bao gồm: Sử dụng đất do lấn đất, chiếm đất trụ sở cơ quan, công trình sự nghiệp, công trình công cộng khác trước ngày 1/7/2014 mà đã có văn bản ngăn chặn nhưng người sử dụng đất vẫn cố tình vi phạm; sử dụng đất do lấn đất, chiếm đất từ đất được Nhà nước giao quản lý kể từ ngày 1/7/2014 trở về sau.

Bàn về vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Minh Thạnh thống nhất cao với tỷ lệ 75% diện tích và số hộ dân đồng thuận trong cơ chế thỏa thuận nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tuy nhiên, việc xác định hộ gia đình (kể cả hộ nhiều thế hệ) cần chốt tại thời điểm ban hành thông báo thu hồi đất, nhằm ngăn chặn tình trạng "chạy" tách hộ để trục lợi chính sách.

Từ thực tiễn địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Cao Văn Cường kiến nghị làm rõ tỷ lệ 75% diện tích đất thỏa thuận cần được hiểu là "diện tích nhà đầu tư phải thỏa thuận", không bao gồm phần đất công (giao thông, thủy lợi) do Nhà nước quản lý nằm xen kẹt trong dự án.

Ngoài ra, Thanh Hóa cũng kiến nghị cần phân cấp mạnh hơn cho cấp xã hoặc cấp huyện trong các thủ tục thuê đất hàng năm, giao đất không thu tiền và thu hồi đất, tránh tình trạng hồ sơ dồn ứ lên cấp tỉnh gây quá tải và chậm tiến độ.

Về định giá đất, Phó thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu thận trọng khi áp dụng bảng giá và hệ số điều chỉnh (hệ số K). Theo đó, khi chưa có đầy đủ dữ liệu thị trường để xây dựng được bảng giá đất sát thực tế, cơ quan quản lý buộc áp dụng phương pháp xác định giá đất cụ thể theo Luật Đất đai.

Liên quan tới cho thuê đất, lãnh đạo Chính phủ nhắc lại tinh thần của Luật Đất đai là cho phép doanh nghiệp được chọn giữa trả một lần hoặc hàng năm. Việc đặt thêm điều kiện buộc họ phải trả tiền thuê đất một lần trong một số trường hợp là không phù hợp, cần rà soát kỹ lưỡng.

Phó Thủ tướng cũng lưu ý đất cho thuê có thể được đấu giá để xác định mức giá thuê sát thị trường. Ngoài ra, với các quy định miễn tiền sử dụng, thuê đất, dự thảo Nghị định chỉ nên loại trừ trường hợp dự án trong thời gian xây dựng cơ bản, nhằm tránh cách hiểu chung chung, gây phức tạp.