Nhà thầu Trung Quốc muốn xây dựng siêu dự án đường sắt xuyên lục địa dài 5.000km, vốn đầu tư hơn 1,8 triệu tỷ đồng

Một siêu dự án đường sắt dài tới 5.000km, được Trung Quốc tài trợ và cùng nghiên cứu với Brazil, có thể chạy xuyên suốt lãnh thổ Brazil, băng qua rừng Amazon và dãy Andes, kết nối bang Bahia với cảng Chancay của Peru trên bờ Thái Bình Dương. Nếu thành hiện thực, tuyến đường này có thể rút ngắn tới 12 ngày vận chuyển đậu nành Brazil sang châu Á.

Dự án đường sắt khổng lồ được nghiên cứu trong khuôn khổ hợp tác giữa Brazil và Trung Quốc được kỳ vọng sẽ mở ra một hành lang logistics mới nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, dự án vẫn chỉ đang ở giai đoạn nghiên cứu khả thi.

Ngày 7/7/2025, tại thủ đô Brasilia, Brazil và Trung Quốc đã ký biên bản ghi nhớ nhằm nghiên cứu việc xây dựng tuyến “siêu đường sắt liên đại dương” này. Thỏa thuận được ký giữa công ty nhà nước Infra S.A. của Brazil và viện nghiên cứu thuộc China State Railway Group tại Bộ Giao thông Brazil.

Theo nội dung ký kết, hai bên sẽ tiến hành các nghiên cứu kỹ thuật, môi trường và kinh tế trong vòng 5 năm để đánh giá tính khả thi của dự án.

Dù vậy, giới chức hai nước nhấn mạnh rằng toàn bộ dự án hiện vẫn ở giai đoạn nghiên cứu. Chưa có gói thầu xây dựng nào được triển khai và đoạn tuyến quốc tế nối sang Peru cũng chưa được khởi công hoặc xác định lộ trình cuối cùng.

Hành trình dự kiến của tuyến đường sắt liên đại dương

Điểm khởi đầu của dự án là cảng Porto Sul tại thành phố Ilheus, bang Bahia. Từ đây, tuyến Đường sắt Hội nhập Đông - Tây (FIOL) sẽ chạy tới Mara Rosa, bang Goias.

Mara Rosa được xem là nút giao chiến lược vì đây là nơi kết nối FIOL với tuyến đường sắt Bắc - Nam của Brazil cũng như tuyến FICO (Đường sắt Hội nhập Trung Tây), kéo dài tới Lucas do Rio Verde thuộc bang Mato Grosso.

Từ Lucas do Rio Verde, đoạn hoàn toàn mới của “siêu đường sắt hàng hóa” sẽ bắt đầu.

Theo phương án đang được nghiên cứu, tuyến ray sẽ chạy dọc khu vực biên giới giữa bang Mato Grosso và Bolivia, đi xuyên bang Rondônia và phía Nam bang Acre trước khi tiến vào lãnh thổ Peru. Tại đây, tuyến đường sẽ vượt dãy Andes để tới cảng Chancay trên bờ Thái Bình Dương.

Thiết kế này tận dụng một phần mạng lưới đường sắt đã được quy hoạch tại Brazil, đồng thời bổ sung đoạn quốc tế đầy thách thức xuyên Amazon và vùng núi Andes.

Cảng Chancay - trung tâm chiến lược của dự án

Cảng Chancay được tập đoàn vận tải biển Trung Quốc Cosco Shipping xây dựng và chính thức khánh thành mang tính biểu tượng vào tháng 11/2024. Đây được xem là một trong những cảng hiện đại và quy mô lớn nhất Mỹ Latinh.

Vị trí nằm bên bờ Thái Bình Dương giúp Chancay trở thành cửa ngõ tự nhiên cho hoạt động thương mại giữa bờ tây Nam Mỹ và các thị trường châu Á.

Sự quan tâm của Trung Quốc đối với tuyến siêu đường sắt liên đại dương gắn chặt với vai trò của cảng này. Bằng việc tài trợ và nghiên cứu hành lang vận tải đưa hàng hóa Brazil tới Chancay, Bắc Kinh có thể rút ngắn đáng kể tuyến vận chuyển đậu nành, ngô và quặng sắt tới các cảng Trung Quốc mà không cần phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến Đại Tây Dương truyền thống và kênh đào Panama.

Đối với Brazil, dự án sẽ mở ra một “lối thoát” trực tiếp ra Thái Bình Dương, giảm sự lệ thuộc vào các tuyến vận tải dài hơn và thường xuyên quá tải.

Tiềm năng rút ngắn 12 ngày vận chuyển

Điểm hấp dẫn lớn nhất của dự án nằm ở khả năng rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng xuất khẩu từ Brazil sang châu Á.

Theo các ước tính đang được lưu hành, việc sử dụng tuyến đường qua Thái Bình Dương của Peru thay cho hành trình truyền thống qua Đại Tây Dương có thể giúp giảm khoảng 12 ngày vận tải tới các cảng châu Á.

Nếu đạt được, điều này sẽ tạo lợi thế cạnh tranh lớn cho ngành nông nghiệp và khai khoáng Brazil nhờ giảm chi phí logistics trên mỗi tấn hàng hóa.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo cần thận trọng với những con số này. Các dự báo về thời gian tiết kiệm cũng như tổng mức đầu tư ước tính có thể vượt 70 tỷ USD (khoảng 1,8 triệu tỷ đồng).

Do dự án mới ở giai đoạn ban đầu, mọi con số hiện nay chỉ mang tính sơ bộ cho tới khi các cuộc khảo sát kỹ thuật hoàn tất.

Một phần trong chiến lược hội nhập Nam Mỹ

Dự án đường sắt không phải sáng kiến đơn lẻ mà nằm trong chiến lược lớn hơn của Chính phủ Brazil mang tên “Các tuyến hội nhập Nam Mỹ” (South American Integration Routes), do Bộ Kế hoạch và Ngân sách nước này triển khai từ năm 2023.

Kế hoạch bao gồm 5 hành lang kết nối Brazil với các quốc gia láng giềng thông qua mạng lưới đường bộ, đường thủy, đường sắt, cảng biển và sân bay, ưu tiên đầu tư hạ tầng khu vực biên giới trong chương trình New PAC.

Trong suốt năm 2025, chủ đề này ngày càng trở thành điểm nhấn trong quan hệ Brazil - Trung Quốc.

Tháng 5/2025, trong chuyến công du chính thức tới Bắc Kinh của Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva cùng Bộ trưởng Kế hoạch Simone Tebet, tuyến đường sắt liên đại dương đã được xác định là một trong những dự án ưu tiên mà Brazil đề xuất với Trung Quốc.

Việc ký kết thỏa thuận nghiên cứu vào tháng 7 càng củng cố sự quan tâm của hai bên, đưa dự án trở thành trọng tâm hợp tác chiến lược song phương.

Thách thức môi trường và kỹ thuật khổng lồ

Việc xây dựng một tuyến đường sắt xuyên Amazon và vượt dãy Andes đồng nghĩa với hàng loạt thách thức khổng lồ.

Về môi trường, tuyến đường dự kiến đi qua nhiều khu vực rừng nhiệt đới và vùng sinh thái nhạy cảm, đòi hỏi quy trình cấp phép nghiêm ngặt cùng các nghiên cứu tác động chuyên sâu.

Những người phản đối cảnh báo dự án có thể kéo theo nguy cơ phá rừng, chia cắt hệ sinh thái và ảnh hưởng tới cộng đồng bản địa cũng như cư dân truyền thống sinh sống dọc tuyến đường.

Về mặt kỹ thuật, việc vượt dãy Andes được xem là thách thức công trình cực kỳ phức tạp, đòi hỏi xây dựng nhiều đường hầm, cầu cạn và giải pháp xử lý chênh lệch độ cao lớn.

Ngoài ra còn có bài toán phối hợp giữa ba quốc gia - Brazil, Peru và một phần khu vực biên giới Bolivia - vốn có hệ thống pháp lý và ưu tiên phát triển khác nhau.

Chính vì vậy, đây được xem là dự án dài hạn và quá trình đánh giá tính khả thi mới chỉ bắt đầu.