Những lần cổ đông ngoại nếm 'trái đắng' khi thâu tóm thương hiệu Việt Nam

Thương vụ tỷ USD giữa ThaiBev và Sabeco

Tổng CTCP Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco) là doanh nghiệp nội địa có bề dày lịch sử hơn 150 năm, sở hữu các thương hiệu nổi tiếng như Bia Sài Gòn và Bia 333. Tại thời điểm trước khi diễn ra thương vụ, Sabeco nắm giữ khoảng 42% thị phần ngành bia Việt Nam.

Câu chuyện đổi chủ diễn ra vào ngày 18/12/2017, Công ty TNHH Vietnam Beverage (do ThaiBev sở hữu gián tiếp) đã chi khoảng 110.000 tỷ đồng (tương đương 4,8 tỷ USD) để mua trọn lô hơn 343 triệu cổ phiếu Sabeco từ đợt thoái vốn của Bộ Công Thương. Tỷ lệ sở hữu đạt 53,59% vốn điều lệ với mức giá 320.000 đồng/cổ phiếu. Để tài trợ cho thương vụ này, ThaiBev và công ty con BeerCo đã thực hiện các khoản vay với tổng số tiền gần 5 tỷ USD, lãi suất bình quân 2,5 – 3%/năm.

Ngay sau thương vụ này, ngành bia rượu ở Việt Nam ngày càng cạnh tranh gay gắt, doanh nghiệp này lại chịu thêm tác động khi chi tiêu người dân suy yếu vì đại dịch Covid-19 và việc thực hiện chặt chẽ Nghị định 100 về kiểm soát nồng độ cồn. Tính từ năm 2018 đến 2025, tổng cổ tức tiền mặt ThaiBev nhận được từ Sabeco đạt khoảng 14.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, tổng chi phí lãi vay cho khoản nợ tài trợ M&A ước tính đến năm 2025 là 17.881 tỷ đồng, lớn hơn tổng cổ tức tiền mặt nhận được.

Mức giá cổ phiếu SAB hiện tại đã giảm khoảng 65% so với giá mua vào của Thaibev. Khoản đầu tư 110.000 tỷ đồng hồi cuối năm 2017 đến nay ghi nhận giá trị thị trường giảm hơn 70.000 tỷ đồng.

Thương vụ Central Retail và Nguyễn Kim

Thành lập năm 1996 với trung tâm mua sắm đầu tiên trên đường Trần Hưng Đạo (TP.HCM), Nguyễn Kim từng là biểu tượng của thị trường bán lẻ điện máy Việt Nam. Thời kỳ đỉnh cao năm 2010, có tới 99% người tiêu dùng bình chọn đây là nhà bán lẻ số 1 tại Việt Nam. Trước khi diễn ra thương vụ M&A (năm 2015), Nguyễn Kim sở hữu 21 siêu thị trên cả nước, chiếm khoảng 12% thị phần – xếp trên cả Điện Máy Xanh (8%) và Điện máy Chợ Lớn (7,5%), với mức doanh thu đạt khoảng 9.500 tỷ đồng.

Sự thâm nhập của dòng vốn ngoại bắt đầu vào năm 2015 khi Tập đoàn Central Retail (Thái Lan) chi tiền mua lại 49% cổ phần của CTCP Đầu tư Phát triển Công nghệ và Giải pháp Mới NKT - đơn vị sở hữu chuỗi điện máy Nguyễn Kim. Bốn năm sau, vào tháng 6/2019, Central Retail hoàn tất việc mua nốt 51% cổ phần còn lại với giá trị khoảng 2.600 tỷ đồng để chính thức nắm giữ 100% tỷ lệ sở hữu.

Khi hoàn tất thương vụ, mặc dù được đầu tư nâng cấp, hoạt động kinh doanh của Nguyễn Kim dưới tay chủ mới người Thái lại không đạt kỳ vọng và đánh mất dần vị thế vào tay đối thủ. Trong năm 2025, doanh thu của Nguyễn Kim chỉ đạt 5.251 triệu baht (khoảng 4.300 tỷ đồng), giảm 15% so với năm 2024. Mức doanh thu này sụt giảm nghiêm trọng, chỉ còn tương đương 6,2% so với chuỗi Điện máy Xanh. Quy mô chuỗi cũng teo tóp khi số lượng cửa hàng giảm từ 47 xuống còn 37 điểm bán tính đến cuối năm 2025.

Đứng trước bức tranh kinh doanh ảm đạm, tháng 12/2025, Central Retail chính thức ký hợp đồng bán lại toàn bộ chuỗi Nguyễn Kim cho đối tác nội địa là Pico Holdings với giá trị doanh nghiệp xác định ở mức 36 triệu USD (khoảng 936 đến 942 tỷ đồng). Mức giá này thấp hơn nhiều so với khoản đầu tư ban đầu của ông chủ người Thái. Việc thoái vốn đã buộc Central Retail phải ghi nhận một khoản lỗ khổng lồ do suy giảm giá trị tài sản lên tới 6.308 triệu baht, tương đương 5.240 tỷ đồng trong báo cáo tài chính năm 2025.

Thương vụ Cassia Investments và The KAfe

The KAfe là chuỗi nhà hàng và quán cà phê chuyên phục vụ đồ ăn Á - Âu do Đào Chi Anh sáng lập, từng là một trong những chuỗi ẩm thực nhận được sự chú ý lớn trong cộng đồng khởi nghiệp tại Việt Nam.

Năm 2015, The KAfe hoàn tất vòng gọi vốn Series B với số tiền 5,5 triệu USD từ quỹ đầu tư Cassia Investments. Quá trình gọi vốn đi kèm với điều khoản chống pha loãng sở hữu cổ phần (Ratchet Clause). Theo điều khoản này, định giá doanh nghiệp và tỷ lệ sở hữu của nhà sáng lập được xác định bởi hệ số 7,5 lần lợi nhuận ròng dự phóng.

Tuy nhiên, sau đó vì không đảm bảo được kết quả kinh doanh đặt ra khiến phần sở hữu của nhà sáng lập tại The KAfe sụt giảm mạnh theo điều khoản Ratchet. Đào Chi Anh buộc phải rời khỏi công ty vào cuối tháng 10/2016, The KAfe trở thành công ty thuộc sở hữu của Công ty TNHH The KAfe Group Hong Kong. Chỉ hơn nửa năm sau sự ra đi của nhà sáng lập, vào tháng 4/2017, toàn bộ chuỗi hệ thống cửa hàng của The KAfe đã đóng cửa. Thương hiệu sụp đổ đồng nghĩa với khoản đầu tư 5,5 triệu USD của nhà đầu tư ngoại bị mất trắng.