Quốc gia châu Á tăng trưởng top đầu thế giới, sắp vượt Nhật Bản nhưng vẫn chưa giàu

Trong 4 năm liên tiếp, Ấn Độ duy trì vị thế nền kinh tế lớn tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu, với mức tăng khoảng 7,5% trong năm vừa qua. Quy mô GDP hiện đã tiệm cận Nhật Bản và được dự báo sẽ vượt qua nước này trong vài năm tới, tùy thuộc vào biến động tỷ giá và sức mạnh của đồng rupee so với USD và yên Nhật.

Điểm đáng chú ý là Ấn Độ vươn lên về tổng quy mô kinh tế trong khi thu nhập bình quân đầu người vẫn ở mức thấp. Với dân số hơn 1,4 tỷ người, tăng trưởng của nền kinh tế diễn ra nhanh hơn tốc độ gia tăng dân số, tạo ra hiệu ứng mở rộng quy mô rất mạnh.

Khi một nền kinh tế duy trì mức tăng trưởng trên 6-7% trong thời gian dài, quy mô của nó có thể tăng gấp đôi chỉ trong khoảng một thập kỷ. Chính động lực tích lũy liên tục này đã giúp Ấn Độ nhanh chóng rút ngắn khoảng cách với các nền kinh tế phát triển vốn chỉ tăng trưởng quanh mức 1-2%.

Tuy nhiên, cấu trúc tăng trưởng của Ấn Độ mang tính “dịch vụ hóa sớm” hơn là công nghiệp hóa sâu rộng. Khi Thủ tướng Narendra Modi phát động chiến dịch “Make in India” năm 2015, sản xuất chiếm khoảng 16% GDP. Hiện nay, tỷ trọng này giảm xuống khoảng 13%, chỉ cao hơn một chút so với Mỹ - nền kinh tế hậu công nghiệp. Trái lại, Trung Quốc dành khoảng một phần tư nền kinh tế cho sản xuất và trở thành “công xưởng của thế giới”. Điều đó cho thấy Ấn Độ chưa xây dựng được nền tảng công nghiệp quy mô lớn đủ sức chi phối chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thay vào đó, động lực tăng trưởng chính đến từ khu vực dịch vụ giá trị cao như công nghệ thông tin, kỹ thuật phần mềm, thiết kế chip, và các dịch vụ văn phòng cho tập đoàn đa quốc gia.

Sự mở rộng nhanh chóng của hạ tầng số đóng vai trò quyết định. Trong thập kỷ qua, chính phủ Ấn Độ đã triển khai hệ thống định danh sinh trắc học toàn dân và thúc đẩy thanh toán kỹ thuật số trên quy mô lớn. Hệ thống này xử lý hàng chục tỷ giao dịch mỗi tháng, chủ yếu là các giao dịch nhỏ lẻ. Nhưng trong một nền kinh tế có quy mô dân số khổng lồ, ngay cả những thay đổi nhỏ trong hành vi thanh toán cũng tạo ra thị trường tài chính và tín dụng có giá trị hàng trăm tỷ USD.

Sự phát triển của Bajaj Finserv minh họa rõ nét quá trình này. Tách ra từ Bajaj Auto vào năm 2007, công ty tài chính này đã tăng trưởng vượt trội so với mảng sản xuất truyền thống. Tài chính, chứ không phải nhà máy, đang trở thành lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất của Ấn Độ, tương tự xu hướng tại Mỹ. Dữ liệu số cho phép các công ty tài chính đánh giá dòng tiền của từng hộ kinh doanh nhỏ, mở rộng tín dụng tới hàng triệu người trước đây không thuộc hệ thống ngân hàng chính thức.

Tuy vậy, bức tranh tăng trưởng của Ấn Độ chứa đựng nghịch lý lớn. Thu nhập bình quân đầu người chỉ khoảng 2.900 USD mỗi năm, thấp hơn nhiều so với Nhật Bản hay Đức. Sự chênh lệch thu nhập sâu sắc khiến khoảng 800 triệu người vẫn phụ thuộc vào trợ cấp lương thực của nhà nước, trong khi một tầng lớp trung lưu và thượng lưu ước tính khoảng 400 triệu người trở thành động lực tiêu dùng chính.

Bất bình đẳng làm suy giảm tính bao trùm của tăng trưởng, hạn chế khả năng mở rộng thị trường tiêu dùng đại chúng và gây áp lực lên hệ thống y tế, giáo dục công.

Trong bối cảnh kinh tế chính trị toàn cầu, cấu trúc này vừa là lợi thế vừa là điểm yếu. Sự phụ thuộc lớn vào thị trường nội địa giúp Ấn Độ chống chịu tương đối tốt trước các cú sốc bên ngoài như khủng hoảng tài chính 2008. Tuy nhiên, vì không kiểm soát các mắt xích sản xuất then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu, Ấn Độ có vị thế đàm phán hạn chế trong các tranh chấp thương mại với Mỹ, đặc biệt dưới thời ông Donald Trump.

Tham vọng của chính phủ là đưa Ấn Độ trở thành quốc gia phát triển vào năm 2047, kỷ niệm 100 năm độc lập. Để đạt được mục tiêu này, tăng trưởng cao phải được chuyển hóa thành năng suất lao động cao hơn, thu nhập bình quân tăng nhanh hơn và giảm phân hóa xã hội. Nếu không giải quyết được bài toán bất bình đẳng và nâng cấp nền tảng công nghiệp, Ấn Độ có nguy cơ rơi vào trạng thái “quy mô lớn nhưng thu nhập trung bình thấp”.

Trong 10-15 năm tới, triển vọng của Ấn Độ phụ thuộc vào việc liệu nước này có thể đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng cao và cải cách cấu trúc để nâng cao năng lực sản xuất, chất lượng vốn nhân lực và độ bao trùm xã hội hay không. Với dân số trẻ, lực lượng lao động có kỹ năng công nghệ và thị trường tiêu dùng khổng lồ, Ấn Độ đang ở một vị thế rất đặc biệt. Nhưng lịch sử phát triển kinh tế cho thấy quy mô GDP lớn không tự động đồng nghĩa với thịnh vượng rộng khắp nếu thiếu chuyển đổi cơ cấu sâu sắc.

Theo The NYT