Rủi ro hạ nhiệt, thị trường trái phiếu bước vào vòng sàng lọc mới

Năm 2025 ghi nhận sự cải thiện rõ rệt về mức độ rủi ro trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, sau giai đoạn biến động mạnh làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư.

Tỷ lệ trái phiếu chậm trả trong năm giảm xuống còn 1,3%, thấp hơn rất nhiều so với mức đỉnh 12,2% của năm 2023. Diễn biến này cho thấy các cú sốc mang tính hệ thống đã cơ bản được hấp thụ, thị trường từng bước lấy lại trạng thái ổn định.

Không chỉ số ca chậm trả mới giảm mạnh, tiến trình xử lý các khoản nợ tồn đọng cũng đạt kết quả tích cực. Trong năm 2025, các tổ chức phát hành đã hoàn trả khoảng 51 nghìn tỷ đồng nợ gốc chậm trả cho trái chủ, tăng 82% so với năm trước.

Tính đến cuối năm, tỷ lệ thu hồi nợ gốc chậm trả lũy kế đạt 43,4%, cao hơn đáng kể so với mức 28,5% của năm 2024. Những con số này phản ánh quá trình xử lý rủi ro đang được thực hiện bằng dòng tiền thực, thay vì chỉ dựa vào các phương án cơ cấu mang tính kỹ thuật.

Ở góc độ tổng thể, nguy cơ đổ vỡ dây chuyền trên thị trường trái phiếu đã giảm rõ rệt. Trái phiếu doanh nghiệp không còn là điểm nóng rủi ro mang tính hệ thống của thị trường tài chính. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc rủi ro đã biến mất hoàn toàn. Khi rủi ro diện rộng được kiểm soát, thị trường đang bước sang giai đoạn mới, nơi rủi ro mang tính tập trung và chọn lọc trở nên rõ nét hơn.

Theo báo cáo của VIS Rating, các trường hợp chậm trả mới phát sinh trong năm 2025 chủ yếu tập trung ở những doanh nghiệp đã từng vi phạm nghĩa vụ nợ trong các năm trước, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp bất động sản. Điều này cho thấy “dư chấn” của giai đoạn khủng hoảng trước vẫn chưa được xử lý triệt để tại một số tổ chức phát hành.

Nguyên nhân chính đến từ áp lực dòng tiền và khả năng sinh lợi còn hạn chế. Trong bối cảnh nhiều dự án bất động sản đang trong quá trình tái khởi động, nguồn thu chưa đủ ổn định để đáp ứng đầy đủ các nghĩa vụ nợ. Dù quá trình tái cơ cấu tài chính đã được triển khai, các doanh nghiệp có đòn bẩy cao vẫn cần thêm thời gian để cải thiện năng lực trả nợ.

Điểm đáng chú ý là rủi ro không còn lan tỏa đồng đều như giai đoạn trước. Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt, dòng tiền ổn định và mức độ minh bạch cao ít chịu tác động hơn, trong khi rủi ro chủ yếu tập trung ở một số tổ chức phát hành cụ thể. Thị trường vì vậy hình thành sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm doanh nghiệp.

Cùng với đó, cơ chế sàng lọc rủi ro của thị trường đang dần phát huy tác dụng. Trong năm 2025, số lượng tổ chức phát hành được xếp hạng tín nhiệm lần đầu tăng mạnh, cho thấy xếp hạng tín nhiệm đang trở thành chuẩn mực quan trọng trong hoạt động phát hành trái phiếu.

Trên thị trường thứ cấp, thanh khoản cải thiện nhưng hành vi đầu tư trở nên thận trọng hơn. Giá trị giao dịch bình quân đạt khoảng 6 nghìn tỷ đồng mỗi ngày, tăng 23% so với năm trước, song giao dịch chủ yếu tập trung vào trái phiếu ngân hàng và bất động sản, chiếm khoảng 75% tổng giá trị. Đáng chú ý, phần lớn giao dịch xoay quanh các trái phiếu có kỳ hạn còn lại dưới ba năm, phản ánh ưu tiên rõ rệt đối với an toàn và khả năng thanh khoản.

Diễn biến này cho thấy nhà đầu tư không còn chạy theo lợi suất bằng mọi giá, mà chú trọng hơn đến chất lượng tổ chức phát hành. Theo đó, rủi ro đang được “xử lý” ngày càng nhiều thông qua cơ chế thị trường: doanh nghiệp minh bạch, tín nhiệm cao sẽ dễ tiếp cận vốn hơn, trong khi các tổ chức phát hành yếu kém phải đối mặt với chi phí vốn cao hoặc bị thu hẹp khả năng huy động.

Đây được xem là bước điều chỉnh cần thiết để nâng cao chất lượng và tính bền vững của thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong giai đoạn tới.