Sân bay Long Thành trước 'giờ G': Áp lực kết nối hạ tầng quyết định hiệu quả của siêu dự án 16 tỷ USD

Cảng hàng không quốc tế Long Thành (Sân bay Long Thành) đang tiến gần đến cột mốc vận hành khai thác thương mại giai đoạn 1 vào cuối năm 2026, nhưng song hành với tiến độ xây dựng là một bài toán lớn đang gặp phải: kết nối hạ tầng.

"Nếu không xử lý dứt điểm tình trạng 'lệch pha' giữa sân bay và hệ thống giao thông tiếp cận, siêu dự án này sẽ không đủ đồng bộ, và khi không đồng bộ sẽ khó mà vận hành hiệu quả".

Đây là nhận định của GS. Đặng Hùng Võ (nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường) trong talkshow "Làm Sân bay Long Thành mà lệch pha kết nối - cái giá phải trả sẽ rất lớn".

Mới đây, trong văn bản gửi UBND TPHCM và các tỉnh Đồng Nai, Tây Ninh; Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV); Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC); Ban Quản lý dự án 85 về việc đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án giao thông kết nối với sân bay quốc tế Long Thành, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã yêu cầu hàng loạt dự án giao thông kết nối phải tăng tốc để bảo đảm khai thác hiệu quả sân bay Long Thành ngay khi đưa vào vận hành thương mại.

Trọng tâm là đẩy nhanh giải phóng mặt bằng các dự án do địa phương làm chủ quản (dự án thành phần 1, 3, 5 và 7 thuộc dự án đường Vành đai TPHCM; dự án thành phần 1, 3 thuộc dự án đường cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu; dự án xây dựng đường tỉnh 25C) để đưa công trình vào khai thác sử dụng trong quý II-2026.

Với các dự án do Bộ Xây dựng và các đơn vị trung ương quản lý như cao tốc Bến Lức - Long Thành, đoạn mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành hay dự án thành phần 2 của cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, các địa phương được yêu cầu bàn giao toàn bộ mặt bằng ngay trong tháng 3/2026 để kịp tiến độ thi công.

Song song đó, các chủ đầu tư như ACV, VEC và Ban Quản lý dự án 85 phải khẩn trương hoàn thiện các hạng mục còn lại, đặc biệt là các tuyến kết nối T1, T2 và hệ thống an toàn giao thông, nhằm bảo đảm khai thác đồng bộ, chậm nhất trong tháng 4-2026.

Một số công trình then chốt được đặt mốc thời gian cụ thể như cao tốc Bến Lức – Long Thành hoàn thành trong quý III/2026, mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành vào cuối năm 2026, trong khi cầu Long Thành dự kiến xong vào quý I/2027.

Ở tầm liên kết vùng, Bộ Xây dựng cũng thúc giục TP.HCM và Đồng Nai đẩy nhanh chuẩn bị đầu tư các cây cầu chiến lược như Phú Mỹ 2, Cát Lái, Long Hưng nhằm tăng năng lực kết nối. Đáng chú ý, các tuyến đường sắt đô thị kết nối trực tiếp sân bay như Thủ Thiêm - Long Thành hay Suối Tiên - trung tâm hành chính Đồng Nai - sân bay Long Thành được yêu cầu khởi công trong năm 2026, hướng tới hoàn thành vào năm 2030.

Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành có quy mô khoảng 5.000 ha, tổng mức đầu tư gần 337.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 16 tỷ USD, với công suất giai đoạn 1 đạt 25 triệu hành khách mỗi năm. Quy mô lớn cùng kỳ vọng cao cũng đặt ra yêu cầu phải vận hành hiệu quả ngay từ đầu, nhằm bảo đảm phát huy tối đa giá trị đầu tư và tạo động lực tăng trưởng như mục tiêu đề ra.

Không chỉ là 1 sân bay, cần coi Long Thành là đô thị đầu mối

GS.Đặng Hùng Võ thẳng thắn chỉ ra, nếu đến ngày khánh thành nhà ga 16 tỷ USD mà các tuyến cao tốc vẫn tắc nghẽn, tàu điện chưa xong, thì Long Thành sẽ vận hành không hiệu quả.

Theo ông, một nhà ga hiện đại nhưng thiếu hệ thống tàu điện, cao tốc đồng bộ sẽ không thể tạo ra xung lực phát triển kinh tế như kỳ vọng, thậm chí gây áp lực khi nguồn vốn đầu tư nếu không được khai thác hiệu quả.

Thực tế hiện nay cho thấy nguy cơ này không phải là xa vời. Tuyến cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây đã quá tải, trong khi nhiều dự án bổ trợ như Vành đai 3 vẫn chưa hoàn thiện.

Trong bối cảnh đó, chỉ đạo “lệnh khẩn cấp” của Thủ tướng Phạm Minh Chính mới đây về việc triển khai tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với Long Thành được xem là động thái mạnh nhằm tháo gỡ điểm nghẽn.

Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu Đồng Nai phối hợp với TP.HCM triển khai nhanh dự án, bảo đảm kết nối thông suốt, đồng thời vẫn tuân thủ chặt chẽ quy trình, tránh thất thoát, lãng phí.

Trước đó, TP.HCM cũng đã lên kế hoạch khởi công tuyến đường sắt đô thị từ trung tâm thành phố đi Long Thành ngay trong tháng 4, với hai trục chính là Bến Thành - Thủ Thiêm và Thủ Thiêm - Long Thành. Đây được xem là “mắt xích” quan trọng trong việc hình thành mạng lưới giao thông đường sắt hiện đại, giảm phụ thuộc vào đường bộ và rút ngắn thời gian di chuyển - yếu tố then chốt quyết định hiệu quả khai thác sân bay trong kỷ nguyên kinh tế số.

Từ góc nhìn dài hạn, GS.Đặng Hùng Võ cho rằng cần thay đổi tư duy quy hoạch, coi Long Thành không chỉ là một sân bay mà là một đô thị đầu mối. Ông nhấn mạnh việc ưu tiên các phương thức vận tải hiệu suất cao như metro, tàu điện trên cao, thay vì chỉ mở rộng đường bộ.

Đồng thời, ông đề xuất áp dụng mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), trong đó Nhà nước chủ động thu hồi và khai thác giá trị đất đai hai bên hạ tầng để tạo nguồn lực tài chính.

“Vốn nằm ngay tại đất, nếu được khai thác hiệu quả, có thể giúp dự án tự nuôi chính nó thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách hay vốn vay", ông Hùng nhận định.

Bên cạnh đó, ông cũng gợi ý ứng dụng công nghệ “bản sao số” (Digital Twin) kết hợp AI và IoT để giám sát dự án theo thời gian thực, giúp các cơ quan quản lý nắm bắt chính xác tiến độ và vướng mắc, tránh tình trạng sai lệch giữa báo cáo và thực tế.

Nhìn rộng hơn, việc đặt sân bay Long Thành cách xa trung tâm TP.HCM không phải là bất lợi nếu có hệ thống kết nối tốt.

Về mặt cấu trúc không gian, Giáo sư Đặng Hùng Võ ủng hộ xu hướng đưa sân bay ra xa nội đô như cách Tokyo làm với Narita hay Singapore với Changi.

Ông phân tích, việc duy trì và mở rộng sân bay Tân Sơn Nhất nằm trong lòng dân cư dày đặc đã chạm ngưỡng giới hạn và không còn phù hợp với xu thế phát triển bền vững. Bài học từ sân bay Narita (Nhật Bản) cách Tokyo 80km nhưng vẫn vận hành hoàn hảo nhờ mạng lưới tàu điện ngầm dày đặc là minh chứng rõ nhất cho việc khoảng cách địa lý không phải là rào cản nếu có hạ tầng kết nối tốt. Long Thành cần hướng tới sự tinh túy trong quản lý số, tương tự mô hình sân bay Changi (Singapore), thay vì chỉ tạo lợi thế về diện tích

Cũng theo GS. Đặng Hùng Võ, khi bài toán kết nối được giải quyết đồng bộ và hiệu quả, sân bay Long Thành hoàn toàn có thể vươn lên trở thành cực tăng trưởng mới, tạo lực đẩy mạnh mẽ cho kinh tế cả nước.