Sóng IPO thứ ba đang tới, thị trường chứng khoán có thể hút thêm 500.000–600.000 tỷ đồng

Chu kỳ IPO thứ ba: Từ 40.000 tỷ đến kỳ vọng nửa triệu tỷ đồng

Thị trường chứng khoán Việt Nam có thể đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới khi làn sóng IPO thứ ba dần hình thành, đi cùng kỳ vọng nâng hạng thị trường, sự gia tăng mạnh của nhà đầu tư cá nhân và hàng loạt doanh nghiệp lớn chuẩn bị lên sàn.

Nhìn lại lịch sử phát triển thị trường vốn Việt Nam, ông Hoàng Việt Anh – CFA, CMT, Tổng Giám đốc LPBank Securities (LPBS), cho rằng cứ khoảng 10 năm lại xuất hiện một làn sóng IPO lớn.

Làn sóng đầu tiên diễn ra giai đoạn 2007 khi Việt Nam gia nhập WTO, với hơn 60 doanh nghiệp lớn niêm yết, bao gồm các ngân hàng như Vietcombank, VietinBank cùng nhiều doanh nghiệp cổ phần hóa. Giai đoạn này huy động khoảng 40.000 tỷ đồng, tương đương gần 5% GDP thời điểm đó.

Đến chu kỳ thứ hai giai đoạn 2017–2018, thị trường ghi nhận gần 200 doanh nghiệp IPO, nổi bật có Techcombank, VIB, HDBank cùng nhiều doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Vingroup. Quy mô huy động tăng vọt lên khoảng 130.000 tỷ đồng.

“Hiện nay, giai đoạn 2025–2030 có thể mở ra làn sóng IPO thứ ba. Nếu lặp lại quy mô huy động tương đương 3–5% GDP như các chu kỳ trước thì lượng vốn có thể đạt khoảng 500.000–600.000 tỷ đồng”, ông Việt Anh nhận định.

Theo ông, thời điểm hiện tại đang hội tụ đủ “thiên thời – địa lợi – nhân hòa” cho chu kỳ mới.

“Thiên thời” đến từ triển vọng nâng hạng thị trường. Việt Nam đã hoàn thành bước đầu với FTSE và đang tiến dần tới mục tiêu thị trường mới nổi. “Địa lợi” là loạt chính sách hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt các nghị quyết mới được ban hành nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Còn “nhân hòa” đến từ sự bùng nổ của lực lượng nhà đầu tư cá nhân. Nếu trước năm 2020 Việt Nam chỉ có khoảng 2 triệu tài khoản chứng khoán thì hiện nay con số đã vượt 12 triệu tài khoản, tương đương khoảng 10% dân số.

Hàng loạt doanh nghiệp tiêu dùng, bán lẻ, công nghệ có thể lên sàn

Theo lãnh đạo LPBS, điểm khác biệt lớn của chu kỳ IPO mới không chỉ là quy mô vốn mà còn ở độ đa dạng ngành nghề. Ngoài nhóm ngân hàng, chứng khoán, thị trường có thể xuất hiện thêm nhiều doanh nghiệp tiêu dùng, bán lẻ, công nghệ, giải trí và dịch vụ.

Ông nhắc tới những thương hiệu lớn như Bách Hóa Xanh, Highlands Coffee, MoMo, Golden Gate Group… như các ví dụ về sự mở rộng “hàng hóa” cho thị trường vốn.

“Sau nâng hạng, câu hỏi không chỉ là vốn ngoại có vào hay không mà là họ sẽ đầu tư vào đâu. Muốn hút vốn lớn, thị trường phải có thêm doanh nghiệp chất lượng”, ông nói.

Theo đánh giá của ông Việt Anh, bản chất của thị trường chứng khoán không chỉ là nơi giao dịch cổ phiếu mà phải trở thành kênh huy động vốn chủ lực cho doanh nghiệp bên cạnh tín dụng ngân hàng và trái phiếu.

Dù đánh giá cao triển vọng trung- dài hạn, CEO LPBS cho rằng thị trường vài quý tới vẫn đối mặt không ít áp lực. Ông chỉ ra ba góc nhìn chính để đánh giá thị trường:

Thứ nhất, về tăng trưởng, ông đánh giá Việt Nam vẫn duy trì triển vọng tích cực khi lợi nhuận doanh nghiệp 10 năm qua tăng bình quân khoảng 10–15%/năm, thậm chí nhóm doanh nghiệp dẫn đầu có thể đạt 15–20%.

Tăng trưởng GDP danh nghĩa kỳ vọng 14–15% mỗi năm tiếp tục tạo nền cho lợi nhuận doanh nghiệp. Tuy nhiên, thách thức ngắn hạn đang xuất hiện khi chi phí đầu vào gia tăng.

“Giá năng lượng tăng, chi phí vận tải, logistics toàn cầu tăng và mặt bằng chi phí vốn cao có thể bắt đầu bào mòn biên lợi nhuận doanh nghiệp từ quý II – quý III, đặc biệt với các ngành nhạy cảm”, ông cảnh báo.

Thứ hai là lãi suất. Khi mặt bằng tiền gửi tăng lên 8–9%, sức hấp dẫn tương đối của chứng khoán sẽ bị ảnh hưởng. Theo ông, mức P/E thị trường hiện quanh 13–14 lần, thậm chí khoảng 10 lần nếu loại bỏ ảnh hưởng của một số cổ phiếu vốn hóa lớn, vẫn là vùng định giá hấp dẫn trong dài hạn. Nhưng điều này không đồng nghĩa mọi cổ phiếu đều có cơ hội như nhau.

“Thị trường từ nay đến cuối năm sẽ là câu chuyện phân hóa rất mạnh”, ông nhấn mạnh.

“80–90% nhà đầu tư thất bại vì chỉ nhìn lợi nhuận mà quên rủi ro”

Đáng chú ý, ông Hoàng Việt Anh cho rằng tỷ lệ lớn nhà đầu tư thất bại không xuất phát từ thị trường, mà đến từ cách tiếp cận đầu tư.

“Rất nhiều người chỉ nhìn lợi nhuận nhưng không nhìn rủi ro. Họ không tính được mức lỗ có thể chịu đựng hay phản ứng thế nào khi thị trường giảm sâu”, ông nói.

Theo ông, cổ phiếu hoàn toàn có thể giảm 50–70% trong các chu kỳ suy giảm, vì vậy nhà đầu tư cần xác định rõ khẩu vị rủi ro trước khi tham gia.

Giải pháp được ông đề xuất là phân bổ tài sản thay vì dồn toàn bộ vốn vào một kênh. Nhà đầu tư có thể chia danh mục giữa tiền gửi, trái phiếu, cổ phiếu và bất động sản theo các tỷ lệ phù hợp như 60/40 hoặc cấu trúc linh hoạt hơn. Mục tiêu không phải tối đa hóa lợi nhuận ngắn hạn mà duy trì tăng trưởng dài hạn 8–12% với mức biến động chấp nhận được.

“Nhà đầu tư cần nhìn dài hạn, hiểu mình chấp nhận mất bao nhiêu và xây dựng danh mục phù hợp với mức chịu đựng rủi ro của bản thân”, ông kết luận.