Tham vọng tỷ USD của Hòa Phát (HPG): Nội lực nào để đào ‘kho báu’ lớn nhất Đông Nam Á?

Quặng sắt là nguyên liệu đầu vào cốt lõi của ngành thép. Dù đang là doanh nghiệp thép lớn nhất Việt Nam, Hòa Phát (HoSE: HPG) hiện vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn quặng nhập khẩu, với tỷ trọng lên tới hơn 90% nhu cầu đầu vào. Ngay cả khi đã tham gia khai thác một số mỏ tại Úc, hoạt động này vẫn chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động giá quặng sắt toàn cầu.

Mỗi năm, ngành thép Việt Nam phải nhập khẩu khoảng 30 triệu tấn quặng sắt, tương đương giá trị không dưới 3 tỷ USD. Trong khi đó, trong nước vẫn còn nhiều mỏ có trữ lượng lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Từ thực tế này, lãnh đạo Hòa Phát nhiều lần bày tỏ mong muốn tham gia các dự án mỏ trọng điểm như Quý Xa (Lào Cai) hay Thạch Khê (Hà Tĩnh).

Đáng chú ý, dự án mỏ sắt Thạch Khê mới đây tiếp tục có tín hiệu tái khởi động khi Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các Bộ, ngành tháo gỡ vướng mắc cho dự án sau nhiều năm đình trệ.

Một trong những nội dung đáng chú ý là phương án tìm kiếm nhà đầu tư mới nếu dự án hiện tại phải dừng triển khai. Theo chỉ đạo, nhà đầu tư tham gia phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí khắt khe như năng lực tài chính mạnh, sở hữu nhà máy chế biến sâu, áp dụng công nghệ hiện đại, đáp ứng yêu cầu môi trường, xử lý được các tồn tại cũ và nâng cao hiệu quả khai thác.

Trong bối cảnh đó, Hòa Phát nổi lên như một ứng viên đáng chú ý nhờ kinh nghiệm khai thác và chế biến quặng sắt trong nước suốt gần hai thập kỷ.

Hòa Phát đang có tiềm lực gì để tham gia dự án Thạch Khê?

Ngay từ năm 2007, song song với việc đầu tư Khu liên hợp gang thép, Hòa Phát đã bắt đầu tham gia lĩnh vực khai khoáng nhằm chủ động nguồn nguyên liệu đầu vào. Doanh nghiệp từng được cấp phép khai thác và chế biến quặng sắt tại nhiều địa phương như Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ (tên địa phương cũ) với tổng trữ lượng cấp phép hơn 40 triệu tấn quặng thô.

Các mỏ mà Hòa Phát từng khai thác gồm Tiên Tinh, Linh Thành (Yên Bái cũ), Tùng Bá, Sàng Thần và Tùng Bá mở rộng (Hà Giang cũ). Không chỉ dừng ở khai thác quặng thô, Tập đoàn còn đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng hệ thống nhà máy tuyển và chế biến tinh quặng tại Âu Lâu, Tắc Ái, Vị Xuyên, Minh Sơn… với tổng công suất khoảng 800.000 tấn tinh quặng mỗi năm. Ngoài ra, Khu liên hợp gang thép Hải Dương cũng sở hữu nhà máy chế biến quặng công suất 300.000 tấn/năm.

Điểm đáng chú ý là Hòa Phát đã đầu tư vào công nghệ làm giàu quặng nhằm tận dụng các mỏ có hàm lượng thấp. Với quặng magnetit, doanh nghiệp áp dụng công nghệ tuyển nghiền bi; còn với quặng limonit không từ tính tại mỏ Tắc Ái (Lào Cai), Hòa Phát sử dụng công nghệ nung từ hóa bằng lò quay. Công nghệ này giúp nâng hàm lượng quặng từ mức 51-52% Fe lên khoảng 58-60% Fe, đủ tiêu chuẩn cho lò cao luyện thép.

Tuy nhiên, thực tế khai thác quặng trong nước cũng cho thấy không ít thách thức. Năm 2016, Hòa Phát từng xin trả lại hai mỏ Tùng Bá và Cao Vinh - Khuôn Làng tại Hà Giang do thân quặng mỏng, hàm lượng thấp, khiến chi phí khai thác cao và khó cạnh tranh với quặng nhập khẩu.

Đến nay, nguồn quặng đầu vào của Hòa Phát vẫn chủ yếu đến từ nhập khẩu, trong khi nguồn cung nội địa chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Dù vậy, doanh nghiệp cho biết luôn theo sát các cơ hội tại những mỏ lớn như Thạch Khê hay Quý Xa nếu dự án có tính khả thi về kinh tế và công nghệ.

Theo định hướng quản trị rủi ro của tập đoàn, HPG không đặt mục tiêu phụ thuộc hoàn toàn vào một nguồn nguyên liệu duy nhất mà theo đuổi chiến lược đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, nếu Thạch Khê được tái khởi động, đây vẫn có thể là cơ hội hiếm có để doanh nghiệp tiến gần hơn tới tham vọng tự chủ nguyên liệu cho ngành thép Việt Nam.

Đáng chú ý, với bài toán xử lý hàm lượng kẽm trong quặng tại Thạch Khê - một trong những rào cản kỹ thuật lớn nhất của dự án - Hòa Phát cho biết đã sở hữu dây chuyền công nghệ có khả năng tách và thu hồi kẽm. Cùng kinh nghiệm từng tham gia khai thác quặng trong nước, doanh nghiệp đang được đánh giá là một trong những ứng viên tiềm năng nếu dự án lựa chọn nhà đầu tư mới trong thời gian tới.