Tiền đang biến mất hay chảy vào túi ai? TS Bùi Ngọc Sơn giải mã 'ma trận' dòng tiền toàn cầu

Ảo ảnh "tiền biến mất": Khi vòng quay bị khựng lại

Nhiều người cảm thấy tiền trong xã hội đang khan hiếm, nhưng thực tế, tiền không tự nhiên mất đi. Tại Talkshow "Vì sao vốn ách tắc", TS. Bùi Ngọc Sơn -Viện Kinh tế và Chính trị thế giới, giải thích qua hai cơ chế kỹ thuật:

Thứ nhất, bội số mở rộng tiền gửi bị thắt chặt: Ngân hàng Trung ương (NHTW) kiểm soát dòng tiền bằng Tỷ lệ dự trữ bắt buộc. Khi NH TW nâng tỷ lệ này (ví dụ từ 5% lên 10%), khả năng nhân tiền của hệ thống ngân hàng thương mại lập tức sụt giảm nghiêm trọng. 100 USD bơm ra không còn tạo được 2000 USD thanh khoản như trước mà bị siết lại chỉ còn một nửa.

Thứ hai, vòng quay tiền tệ chậm lại: Đây là "huyệt đạo" của nền kinh tế. Khi kinh tế tốt, một đồng tiền quay 4 vòng/tháng qua các hoạt động mua bán, tạo ra cảm giác xã hội có 4 đồng. Khi kinh tế đình trệ, nợ nần chồng chất, người dân giữ tiền chặt hơn, vòng quay giảm xuống còn 1 vòng. Tiền vẫn ở đó, nhưng nó không "chạy", khiến chúng ta có cảm giác tiền đã biến mất.

Tiền đang chảy vào túi ai và "mắc kẹt" ở đâu?

Dòng tiền toàn cầu không biến mất mà đang dịch chuyển vào những khu vực "trú ẩn" hoặc bị đóng băng trong những sai lầm quá khứ:

-"Cái bẫy" bất động sản dư thừa: Giai đoạn lãi suất siêu thấp (0.25%) sau năm 2008 và đại dịch Covid đã tạo ra một lượng tiền rẻ khổng lồ. Giới đầu cơ vay mượn đổ xô đi mua đất từ Mỹ, Anh cho đến Việt Nam. Khi Fed nâng lãi suất lên 4-5%, đống nợ này trở thành gánh nặng. Tiền hiện đang bị giam giữ trong những dự án bỏ hoang, những tài sản không có tính thanh khoản vì giá đã quá cao so với thu nhập thực tế.

-Chảy về tay các "chủ nợ" vĩ mô: Khi lãi suất cao, dòng tiền có xu hướng rút khỏi các kênh đầu tư mạo hiểm để quay về các ngân hàng trung ương và các nước có đồng tiền mạnh (như USD). Đây là hiện tượng Carry Trade đảo chiều: Người ta rút vốn từ các nước đang phát triển để hưởng lãi suất an toàn và cao hơn tại Mỹ.

-Vàng và ngoại tệ - Hầm trú ẩn cuối cùng: Đối với người dân, khi chi phí đầu tư quá lớn và triển vọng sản xuất mù mịt, tiền sẽ chảy vào vàng và các loại ngoại tệ mạnh. Đây là lựa chọn an toàn trong thế bị động.

Lời khuyên cho người dân: Giữ tiền hay đầu tư?

TS. Bùi Ngọc Sơn chỉ rõ nghịch lý: Giá tài sản tăng nhanh hơn thu nhập, nhưng sản xuất lại "khô hạn" vốn.

"Khi lãi suất lên cao, chi phí vốn trở nên quá lớn, bạn không thể ra đầu tư được thì bạn phải chấp nhận an toàn thôi."

Dòng tiền vốn có đặc tính "tham lam", nó chỉ chảy vào nơi có lợi nhuận cao nhất. Trong vài năm qua, đầu cơ bất động sản đem lại lợi nhuận ảo nhanh hơn sản xuất thực. Đến khi bong bóng căng cứng và lãi suất đảo chiều, nền sản xuất vốn đã yếu ớt lại càng bị bỏ rơi vì không chịu nhiệt nổi mức lãi suất vay cao.

Trong bối cảnh Fed vẫn giữ lãi suất cao để kiềm chế lạm phát và các bất ổn địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, TS. Bùi Ngọc Sơn đưa ra một cái nhìn thực tế: Khi các biến số vĩ mô nằm ngoài tầm kiểm soát của cá nhân, việc tìm đến ngân hàng, vàng hoặc ngoại tệ không phải là hèn nhát mà là chiến lược sinh tồn.

Sự dịch chuyển vốn vào hạ tầng, năng lượng và công nghệ là tín hiệu lành mạnh. Nếu dòng tiền chỉ luẩn quẩn ở các kênh ngắn hạn và tài sản tài chính, đó là dấu hiệu của sự nguy hiểm.

“Ma trận dòng tiền toàn cầu đang ở giai đoạn thu hồi và thanh lọc. Tiền không biến mất, nó chỉ đang trừng phạt những khu vực đầu cơ quá mức và tìm về những nơi an toàn nhất. Với người dân, hiểu được quy luật của Fed và vòng quay tiền tệ chính là cách tốt nhất để bảo vệ thành quả lao động của mình trước khi cơn bão tài chính thực sự đi qua”, vị chuyên gia cho hay.