Tiền gửi đạt kỷ lục hơn 7,8 triệu tỷ, vì sao doanh nghiệp vẫn 'khát' vốn?

Tiền gửi tăng mạnh nhưng dòng vốn “lệch pha”, chưa chảy vào sản xuất

Trong bối cảnh thị trường tài chính hiện nay, một nghịch lý đáng chú ý đang hiện hữu: lượng tiền gửi trong hệ thống ngân hàng liên tục gia tăng, phản ánh xu hướng tích hlũy và sự ổn định nhất định của hệ thống tài chính.

Thống kê từ Ngân hàng Nhà nước về tiền gửi của cá nhân và tổ chức cho thấy, tiền gửi của dân cư tại hệ thống ngân hàng đến cuối tháng 9/2025 đạt 7,83 triệu tỷ đồng, tăng gần 10,9% so với đầu năm 2025. Cùng kỳ các năm trước đó, mức tăng trưởng tiền gửi dân cư thấp hơn đáng kể.

Còn với các tổ chức kinh tế, tiền gửi của nhóm này tại hệ thống ngân hàng đạt 8,35 triệu tỷ đồng, tăng 8,9% so với đầu năm.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, dù tiền gửi tại các ngân hàng tăng, nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh. Sự lệch pha này cho thấy dòng vốn không chảy mạnh vào khu vực tạo ra giá trị thực, mà có xu hướng dịch chuyển sang các kênh đầu cơ với kỳ vọng lợi nhuận cao hơn, dù đi kèm rủi ro lớn.

Phân tích về hiện tượng này trong talkshow "Dòng tiền đang về đâu? Hệ lụy gì khi tiền đổ dồn vào bất động sản thay vì sản xuất?", Chuyên gia kinh tế - TS.Bùi Ngọc Sơn đã chỉ ra cơ chế vận hành của dòng tiền thông qua khái niệm “bội số mở rộng tiền gửi”.

Theo đó, khi ngân hàng trung ương bơm một lượng tiền cơ sở vào hệ thống, thông qua các vòng quay gửi tiền và cho vay giữa các ngân hàng thương mại, tổng lượng tiền trong nền kinh tế sẽ được mở rộng gấp nhiều lần.

Tuy nhiên, hướng đi của dòng tiền không mang tính ngẫu nhiên mà phụ thuộc vào khả năng sinh lời của từng lĩnh vực. Đặc biệt, theo TS.Bùi Ngọc Sơn, tốc độ vòng quay tiền tệ giữ vai trò then chốt: khi kinh tế tăng trưởng tốt, dòng tiền lưu chuyển nhanh, tạo cảm giác dồi dào; ngược lại, trong các giai đoạn khủng hoảng như đại dịch Covid-19, vòng quay bị chững lại do tâm lý thận trọng của người dân và doanh nghiệp, khiến dòng tiền trên thực tế bị “đóng băng”.

Ở góc độ toàn cầu, TS.Bùi Ngọc Sơn cho rằng mặt bằng lãi suất thấp kéo dài từ sau khủng hoảng tài chính năm 2008 và trong giai đoạn Covid-19 đã tạo điều kiện cho dòng vốn giá rẻ chảy mạnh vào các tài sản tài chính như bất động sản và vàng.

Hệ quả là giá tài sản tăng nhanh hơn so với thu nhập thực, làm gia tăng nguy cơ hình thành “bong bóng”. Trong bối cảnh đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đóng vai trò trung tâm khi các quyết định điều chỉnh lãi suất của cơ quan này tác động trực tiếp đến tỷ giá và dòng vốn toàn cầu. Khi Fed tăng lãi suất, dòng vốn có xu hướng quay trở lại Mỹ, để lại áp lực lớn đối với các nền kinh tế khác, buộc ngân hàng trung ương phải thắt chặt chính sách tiền tệ nhằm ổn định tỷ giá, qua đó ảnh hưởng đến tăng trưởng.

Xu hướng đầu cơ khiến dòng tiền khó tìm đến giá trị thực?

Tại Việt Nam, nghịch lý “tiền nhiều nhưng vốn cho sản xuất vẫn thiếu” càng trở nên rõ nét do những hạn chế về thể chế và cấu trúc quản trị. Chuyên gia Bùi Ngọc Sơn chỉ ra rằng, khác với nhiều quốc gia áp thuế cao đối với tài sản, Việt Nam hiện chưa có cơ chế thuế tài sản phù hợp, khiến việc nắm giữ bất động sản trong thời gian dài không tạo áp lực tài chính đáng kể. Điều này khiến bất động sản trở thành kênh tích trữ hấp dẫn, thu hút lượng lớn dòng vốn và làm suy giảm nguồn lực dành cho khu vực sản xuất.