Tiến tới toàn dân được khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí, lộ trình triển khai thế nào?

Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, trong đó lần đầu tiên đề xuất một lộ trình cụ thể để triển khai khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân.

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý trong công tác phòng bệnh, đồng thời hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân một cách chủ động, bền vững.

Điểm đáng chú ý trong dự thảo là chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân, với phạm vi, nội dung và đối tượng thụ hưởng được quy định rõ.

Nội dung khám, danh mục sàng lọc sẽ do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành, tập trung vào khám tổng quát và phát hiện sớm các bệnh phổ biến theo hướng dẫn chuyên môn.

Về lộ trình triển khai, chính sách sẽ được thực hiện theo từng bước nhằm bảo đảm tính khả thi. Theo đó:

- Từ năm 2026, ưu tiên áp dụng cho các nhóm yếu thế và dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo và cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính, người sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, cũng như tại các xã đảo, đặc khu.

- Đến năm 2028, chương trình sẽ được mở rộng để bao phủ toàn bộ các nhóm đối tượng còn lại.

Đối với người lao động thuộc diện điều chỉnh của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động, việc khám sức khỏe định kỳ tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành.

Trong khi đó, các nhóm chưa thuộc diện này sẽ được đưa vào lộ trình khám miễn phí theo kế hoạch nêu trên.

Về điều kiện của cơ sở tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, theo dự thảo, tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí được thực hiện như sau:

- Tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã được cấp giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.

- Lưu động tại cơ quan, tổ chức, đơn vị thực hiện theo quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.

- Khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Trên cơ sở kết quả khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ xây dựng kế hoạch cụ thể để tổ chức triển khai trên địa bàn.

Đồng thời, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể quyết định mở rộng đối tượng hoặc danh mục dịch vụ tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách.

Nguồn kinh phí thực hiện chính sách được xác định từ ngân sách nhà nước, Quỹ Bảo hiểm y tế và các nguồn hợp pháp khác.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2026-2027, ngân sách nhà nước sẽ chi trả chi phí khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí cho nhóm ưu tiên, bao gồm cả những người đã có và chưa có thẻ bảo hiểm y tế.

Sau giai đoạn này, Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ từng bước đảm nhận vai trò chi trả theo quy định. Nguyên tắc thanh toán, danh mục dịch vụ và mức chi được thiết kế phù hợp với giá dịch vụ khám chữa bệnh và quyền lợi của người tham gia bảo hiểm, bảo đảm công khai, minh bạch và khả thi.

Theo ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, dự kiến khoảng 24 triệu người lao động và 20 triệu người thuộc nhóm ưu tiên sẽ được tiếp cận chương trình ngay từ giai đoạn đầu. Riêng năm 2026, mục tiêu có thể đạt khoảng 50% dân số được khám sức khỏe và sàng lọc bệnh, trước khi tiếp tục mở rộng trong năm 2027 và tiến tới bao phủ toàn dân từ năm 2028.

Thực tế, một số địa phương như TP.HCM đã triển khai khám sức khỏe miễn phí cho người cao tuổi trong những năm gần đây, cho thấy tính khả thi của mô hình. Việc lựa chọn danh mục bệnh sàng lọc cũng sẽ được các địa phương linh hoạt xây dựng dựa trên mô hình bệnh tật, tập trung vào các bệnh phổ biến như tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, gout hay các bệnh lý liên quan đến tuổi già, qua đó nâng cao hiệu quả phát hiện sớm và sử dụng nguồn lực hợp lý.

Giải thích rõ hơn về định hướng chính sách, trước đó, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết mục tiêu không phải là “miễn phí tuyệt đối” mà là giảm tối đa chi phí người dân phải đồng chi trả, đồng thời mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế.

Nhà nước và Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ ưu tiên chi trả các dịch vụ y tế cơ bản, thiết yếu, đặc biệt cho nhóm chính sách và người yếu thế, trong khi các dịch vụ theo yêu cầu hoặc vượt mức cơ bản vẫn cần sự chia sẻ chi phí từ người bệnh để bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Với cách tiếp cận này, chính sách khám sức khỏe định kỳ miễn phí không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính, mà còn hướng đến thay đổi tư duy từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, góp phần giảm tỷ lệ phát hiện bệnh muộn, nâng cao chất lượng sống và từng bước xây dựng một hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, bền vững cho toàn dân.