Trái phiếu doanh nghiệp ‘khát’ vốn hạ tầng: Nhu cầu lớn nhưng kênh huy động vẫn tắc nghẽn

Theo báo cáo của FiinGroup, tính đến ngày 7/4/2026, tổng giá trị TPDN đang lưu hành đạt khoảng 1,39 triệu tỷ đồng, gần như đi ngang so với cuối tháng 3 và cuối năm 2025.

Trong tháng 3, giá trị phát hành đạt 30,4 nghìn tỷ đồng, tăng mạnh so với tháng trước và cùng kỳ, cho thấy tín hiệu cải thiện.

Tuy nhiên, lũy kế quý I/2026, tổng phát hành đạt 38,9 nghìn tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ nhưng giảm sâu 82,2% so với quý trước, phản ánh sự phục hồi chưa bền vững.

Đáng chú ý, cơ cấu thị trường còn mất cân đối khi phát hành chủ yếu tập trung vào ngân hàng và bất động sản, trong khi các doanh nghiệp sản xuất và hạ tầng chỉ chiếm khoảng 9%.

Kỳ hạn trái phiếu cũng chủ yếu dưới 5 năm, tập trung nhiều ở nhóm 1-3 năm, gây khó khăn cho các dự án cần vốn dài hạn như năng lượng hay hạ tầng. Bên cạnh đó, kênh phát hành riêng lẻ vẫn chiếm ưu thế, khiến nhà đầu tư cá nhân khó tiếp cận.

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, thị trường thời gian qua phát sinh nhiều rủi ro do vi phạm quy định, công bố thông tin thiếu minh bạch, sử dụng vốn sai mục đích. Cơ quan quản lý đang tăng cường hoàn thiện chính sách, thanh tra và tái cơ cấu thị trường nhằm nâng cao tính minh bạch.

Ở góc độ nhu cầu vốn, ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng ADB, cho biết Việt Nam cần nguồn lực rất lớn cho phát triển hạ tầng, ước tính mỗi năm cần thêm 10-20 tỷ USD. Tuy nhiên, hiện nguồn vốn vẫn chủ yếu dựa vào ngân sách và tín dụng ngân hàng, trong khi huy động qua trái phiếu còn hạn chế.

Theo ông Hùng, cả phía cung và cầu của thị trường đều còn yếu: doanh nghiệp khó huy động vốn do rủi ro dự án và chi phí cao, trong khi cơ sở nhà đầu tư còn hẹp, sản phẩm chưa đa dạng, hệ sinh thái hỗ trợ như xếp hạng tín nhiệm, tư vấn vẫn hạn chế.

Đặc biệt, các dự án hạ tầng có chu kỳ dài, rủi ro phức tạp, khiến việc phát hành trái phiếu gặp nhiều trở ngại.

Trước thực tế này, chuyên gia ADB đề xuất phát triển mô hình Quỹ đầu tư hạ tầng nhằm đa dạng hóa nguồn vốn và chia sẻ rủi ro. Mô hình này cho phép huy động vốn từ nhiều nhà đầu tư, phân bổ vào danh mục dự án, qua đó tạo dòng tiền ổn định và tăng tính hấp dẫn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quỹ tín thác hạ tầng tại Ấn Độ hay mô hình chứng khoán hóa dòng tiền tại Singapore đã giúp huy động hiệu quả vốn cho các dự án lớn. Các mô hình này không chỉ giảm áp lực cho ngân hàng mà còn tạo thêm sản phẩm đầu tư dài hạn cho thị trường.

Để triển khai tại Việt Nam, các chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, đa dạng hóa nhà đầu tư, linh hoạt điều kiện phát hành và có chính sách thuế phù hợp. Đồng thời, cần phát triển đồng bộ thị trường sơ cấp và thứ cấp để tăng thanh khoản, qua đó thu hút dòng vốn dài hạn vào lĩnh vực hạ tầng.