Trái phiếu doanh nghiệp trầm lắng đầu năm, tâm lý thận trọng bao trùm

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang trải qua giai đoạn chững lại trong những tháng đầu năm 2026. Trong tháng 3, chỉ có 5 đợt phát hành thành công với tổng giá trị khoảng 16.200 tỷ đồng. Lũy kế quý I, tổng giá trị phát hành đạt 24.800 tỷ đồng, tăng 33% so với cùng kỳ năm trước nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn cao điểm cuối năm 2025.

Hoạt động phát hành tiếp tục tập trung chủ yếu ở hai nhóm ngành ngân hàng và bất động sản, chiếm khoảng 90% tổng giá trị. Phần còn lại thuộc về các doanh nghiệp lĩnh vực tiêu dùng, công nghiệp và chứng khoán.

Theo phân tích của VIS Rating, nguyên nhân chính khiến thị trường trầm lắng đến từ yếu tố mùa vụ, đặc biệt là kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài. Đồng thời, nhiều doanh nghiệp có xu hướng trì hoãn kế hoạch huy động vốn trong thời gian chờ đại hội đồng cổ đông thông qua phương án kinh doanh.

Bên cạnh đó, những biến động địa chính trị, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, cũng tác động đáng kể đến tâm lý thị trường. VIS Rating nhận định giá năng lượng tăng có thể gây áp lực lên lạm phát, làm hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ và đẩy mặt bằng lãi suất lên cao. Điều này khiến chi phí huy động vốn của cả ngân hàng và doanh nghiệp gia tăng.

Trong kịch bản xung đột kéo dài, niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể bị ảnh hưởng, kéo theo việc trì hoãn các kế hoạch đầu tư và phát hành trái phiếu, đồng thời gây khó khăn cho hoạt động tái cấp vốn.

Dù vậy, triển vọng cả năm vẫn được đánh giá tích cực. Năm 2025, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt gần 590.000 tỷ đồng. FiinRatings dự báo con số này có thể tăng lên khoảng 800.000 tỷ đồng trong năm 2026, vượt mức đỉnh của năm 2021.

Hiện nay, khoảng 91% khối lượng trái phiếu được phát hành theo hình thức riêng lẻ và hơn 70% do các ngân hàng phát hành. Đáng chú ý, gần 60% trái phiếu đang lưu hành có lãi suất thả nổi – tỷ lệ cao hơn nhiều so với các thị trường trong khu vực như Malaysia, Singapore hay Thái Lan.

Theo các chuyên gia, đặc điểm này xuất phát từ việc lãi suất trái phiếu tại Việt Nam thường được neo theo lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng của các ngân hàng lớn. Điều này tạo ra nghịch lý khi trái phiếu - vốn là công cụ thu nhập cố định - lại có lợi suất biến động theo diễn biến lãi suất thị trường.

Theo ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phân tích FiinRatings, có ba động lực chính thúc đẩy thị trường. Thứ nhất là các cải cách pháp lý giúp tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin nhà đầu tư. Thứ hai, nhu cầu phát hành trái phiếu cấp hai của các ngân hàng nhằm đáp ứng tiêu chuẩn an toàn vốn. Thứ ba, nhu cầu huy động vốn cho các dự án hạ tầng lớn trong bối cảnh tín dụng ngân hàng bị giới hạn.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng cho rằng thị trường cần phát triển theo chiều sâu, thay vì chỉ mở rộng quy mô. Điều này đòi hỏi sự đa dạng về doanh nghiệp phát hành, sản phẩm, cũng như xây dựng đường cong lãi suất chuẩn và nâng cao mức độ minh bạch thông tin.