TS Đỗ Thiên Anh Tuấn: 1,65 triệu tỷ đồng đầu tư công chỉ hiệu quả khi ICOR được cải thiện

Tại tọa đàm “Đầu tư công – gỡ nút thắt để bứt phá tăng trưởng năm 2026”, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nhấn mạnh vai trò then chốt của đầu tư công trong việc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên kể từ năm 2026.

Theo TS. Tuấn, tổng vốn đầu tư toàn xã hội hiện chiếm khoảng 33% GDP, trong đó vốn đầu tư công đóng góp gần 10%, tương đương khoảng 28% cơ cấu tổng vốn đầu tư. Với kịch bản năm 2026 GDP thực tăng 10% và lạm phát khoảng 4%, quy mô nền kinh tế có thể đạt hơn 14 triệu tỷ đồng theo giá hiện hành. Nếu thực hiện mục tiêu nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội lên 40% GDP, nền kinh tế sẽ cần khoảng 5,8 triệu tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công vào khoảng 1,65 triệu tỷ đồng.

Con số này cao hơn khoảng 1 triệu tỷ đồng so với mức giải ngân đầu tư công tính đến giữa tháng 12/2025 (603.602 tỷ đồng). Trong khi đó, theo Bộ Tài chính, tỷ lệ giải ngân đầu tư công năm 2025 mới đạt khoảng 66% kế hoạch Thủ tướng giao. TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn cho rằng tiến độ giải ngân đang bị “ghìm” bởi nhiều nút thắt, như giải phóng mặt bằng, tái định cư, sự thiếu đồng bộ của hạ tầng kỹ thuật điện – nước và nguồn cung vật liệu xây dựng.

Cùng quan điểm, ông Phan Tấn Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp khoáng sản TP.HCM, cho rằng pháp lý về vật liệu xây dựng, đặc biệt là vật liệu san lấp, đang là điểm nghẽn lớn đối với các dự án trọng điểm. Dù TP.HCM và các địa phương lân cận có trữ lượng đá xây dựng được phê duyệt lên tới 1.194 triệu m³, nhu cầu hằng năm chỉ khoảng 25–28 triệu m³, nhưng công suất khai thác được cấp phép hiện mới đạt 17 triệu m³. Ông kiến nghị sớm nâng công suất khai thác để đáp ứng yêu cầu đầu tư hạ tầng.

Ở góc độ thể chế, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI, cho rằng hàng loạt sửa đổi pháp luật gần đây đang tạo hành lang thuận lợi hơn cho dòng vốn đầu tư công giai đoạn 2026. Theo đó, Luật Đất đai được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn trong thu hồi đất, rút ngắn thời gian thông báo và áp dụng bảng giá đất mới đơn giản, giúp tháo gỡ ách tắc cho các dự án lớn. Luật Đầu tư công 2025 cũng đẩy mạnh phân cấp, trao quyền chủ động cho địa phương và bộ, ngành trong điều chỉnh kế hoạch vốn, qua đó giảm xung đột pháp lý và thúc đẩy tiến độ triển khai.

Bên cạnh quy mô vốn, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn lưu ý vấn đề cốt lõi là hiệu quả đầu tư công, thể hiện qua hệ số ICOR. Trong khi các quốc gia công nghiệp hóa thành công thường duy trì ICOR ở mức 2–3, thì 15 năm qua, ICOR của Việt Nam chưa từng xuống dưới 4; riêng giai đoạn sau Covid-19, ICOR bình quân lên tới 5,85. Nếu hiệu quả đầu tư không được cải thiện, Việt Nam sẽ phải nâng tỷ lệ đầu tư toàn xã hội lên trên 47% GDP mới có thể đạt tăng trưởng 10% – một áp lực lớn và tiềm ẩn nhiều rủi ro vĩ mô.

Theo chuyên gia, kịch bản khả thi hơn là duy trì tỷ lệ đầu tư xã hội khoảng 40% GDP nhưng phải quyết liệt nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đưa ICOR xuống dưới 5. Điều này đòi hỏi chuyển trọng tâm quản lý từ chạy theo tỷ lệ giải ngân sang đánh giá hiệu quả dự án trong suốt vòng đời, dựa trên các chỉ tiêu kinh tế như giá trị hiện tại ròng (NPV), thay vì chỉ dựa vào cảm tính hay mục tiêu giải ngân ngắn hạn.