TS. Phạm Viết Thuận: Giá vật liệu cát đá sỏi tăng từ 315.000 đồng lên 680.000 đồng/m3 , nhiều doanh nghiệp không cố gắng nổi

Phát biểu tại hội thảo “Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng” tổ chức sáng 22.5, TS. Phạm Viết Thuận - Viện trưởng kinh tế Tài nguyên và Môi trường cho rằng muốn phát triển kinh tế - xã hội, bất kỳ quốc gia nào cũng phải đặt tiêu dùng vào vị trí trọng tâm. Tuy nhiên tại Việt Nam, tình trạng giảm tỷ lệ tiêu dùng đã xuất hiện từ năm 2024 và hiện nay tiếp tục quay trở lại dưới tác động của nhiều yếu tố.

Theo ông Thuận, tiêu dùng nội địa suy giảm hiện chịu tác động từ hai nhóm chính sách và biến động thị trường. Trong đó, áp lực lớn nhất đến từ việc chi phí đầu vào tăng mạnh do giá xăng dầu và vật tư leo thang trên thị trường quốc tế. Giá cả hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng tăng bình quân từ 20 - 22%, khiến cả doanh nghiệp lẫn người dân đều gặp khó khăn.

Ông dẫn chứng, với lĩnh vực vật tư xây dựng, dự toán cát, đá, sỏi năm 2024 chỉ khoảng 315.000 đồng/m3 nhưng hiện đã tăng lên 680.000 đồng/m3. Nhiều doanh nghiệp đã cố gắng cầm cự nhưng không còn đủ sức duy trì hoạt động. Chi phí tăng cao khiến doanh nghiệp thu hẹp sản xuất, trong khi người dân buộc phải “thắt lưng buộc bụng”, cắt giảm chi tiêu và các dịch vụ thiết yếu.

Theo TS Phạm Viết Thuận, hệ lụy của việc sức mua giảm không chỉ tác động trực tiếp đến cung - cầu hàng hóa mà còn ảnh hưởng dây chuyền tới 42 ngành nghề khác nhau, trong đó có 11 ngành liên quan trực tiếp đến nhóm hàng nhu yếu phẩm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

“Sức mua hàng hóa nội địa tuy tăng 10,1% so với cùng kỳ năm trước nhưng vẫn chưa đủ để thị trường phát triển bền vững. Bức tranh thị trường hiện vẫn phân hóa rõ rệt do áp lực từ giá cả”, ông Thuận nhận định.

Ngoài áp lực giá cả, TS Phạm Viết Thuận cho rằng chính sách thuế, hóa đơn và kê khai hiện nay cũng đang tạo thêm gánh nặng lớn cho hộ kinh doanh - khu vực đang giải quyết việc làm cho hàng chục triệu lao động trong nền kinh tế. Chi phí đầu vào và chi phí tuân thủ tăng khiến không ít doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh phải rút lui khỏi thị trường, kéo theo thu nhập người lao động giảm và tác động ngược trở lại sức mua tiêu dùng.

Từ thực tế này, TS Phạm Viết Thuận đề xuất Chính phủ cần sớm tháo gỡ các chính sách liên quan đến hộ kinh doanh nhằm ổn định tăng trưởng tiêu dùng và dịch vụ. Ông đề xuất áp dụng chính sách thuế khoán đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 - 5 tỉ đồng mỗi năm, đồng thời cho đóng thuế môn bài với ba mức.

Bên cạnh đó, các hộ kinh doanh cá thể nên được khuyến khích tự khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế và đăng ký xuất hóa đơn điện tử khi có nhu cầu. Theo ông Thuận, không nên bắt buộc hộ kinh doanh phải xuất hóa đơn cho mọi hàng hóa, nhưng cần có chứng từ ghi nhận nguồn gốc sản phẩm để phục vụ công tác quản lý nhà nước phù hợp theo từng chuyên ngành.

“Chỉ một tiệm tạp hóa thôi cũng có thể tạo việc làm cho 5 người giao hàng. 5 người này lại tiếp tục nuôi thêm 5 người khác. Chính sách với hộ kinh doanh cần được xem xét kỹ lưỡng vì tác động an sinh xã hội rất lớn”, ông Thuận nhấn mạnh.

Ông cũng cho rằng hộ kinh doanh và doanh nghiệp cần được đảm bảo quyền tự do kinh doanh theo luật Kinh doanh 2025, đồng thời không nên hình sự hóa các vấn đề liên quan đến thuế. Dù đóng góp ngân sách không lớn như doanh nghiệp, khu vực hộ kinh doanh hiện đang tạo việc làm cho khoảng 30 triệu người và cần được bảo hộ bằng các chính sách ở cấp quốc gia.

Để kích cầu tiêu dùng trong những tháng còn lại của năm, TS Phạm Viết Thuận đề xuất cơ quan quản lý nghiên cứu giảm thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa nhu yếu phẩm xuống 0% nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, đồng thời giảm áp lực lạm phát.

Ngoài ra, chính sách giảm thuế, phí với xăng dầu cũng nên được kéo dài đến hết năm 2027 thay vì kết thúc vào ngày 30/6/2026 như hiện nay. Ông cũng kiến nghị rà soát, cắt giảm hoặc tạm ngưng nhiều loại phí và lệ phí để giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người dân.

“Ba loại thuế cần được xem xét gồm thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu. Các loại phí bến bãi cũng cần tính tới phương án tạm ngưng thu để hỗ trợ kích cầu tiêu dùng”, TS Phạm Viết Thuận đề xuất.