TS. Phan Đức Hiếu: Kinh tế tư nhân cần những diễn đàn đúng thời điểm để chuyển chủ trương thành thực thi

Ngày 6/5/2026, tại Khách sạn Melia, Hà Nội, Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam và Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Chương trình quy tụ đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia kinh tế, định chế tài chính, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan báo chí, tập trung thảo luận về ba điểm nghẽn lớn của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay: thể chế, nguồn vốn trung – dài hạn và năng lực cạnh tranh.

Phát biểu định hướng tại hội thảo, TS. Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đánh giá cao sáng kiến tổ chức chương trình. Theo ông, hội thảo được tổ chức đúng chủ đề, đúng thời điểm, khi yêu cầu cải cách thể chế, rà soát pháp luật, cắt giảm điều kiện kinh doanh và khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp đang được đặt ra cấp thiết.

Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới, TS. Phan Đức Hiếu cho rằng kinh tế tư nhân Việt Nam đã trải qua quá trình chuyển biến sâu sắc về nhận thức, quan điểm và định hướng phát triển. Từ vị thế còn bị hạn chế, khu vực này từng bước được thừa nhận, khuyến khích và hiện được xác định là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế.

Từ thay đổi nhận thức đến yêu cầu phát triển mới

Theo TS. Phan Đức Hiếu, tiến trình thay đổi nhận thức về kinh tế tư nhân được thể hiện qua nhiều dấu mốc quan trọng trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng năm 1986 là bước ngoặt đầu tiên, khi tư duy đổi mới được xác lập, yêu cầu “xóa bỏ những thành kiến thiên lệch” được đặt ra, đồng thời đường lối phát triển nền kinh tế nhiều thành phần được khẳng định. Các nghị quyết của Bộ Chính trị khóa VI và Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 6 sau đó tiếp tục xác định kinh tế tư nhân được phát triển trong những ngành có lợi cho quốc kế dân sinh.

Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng năm 1996, quan điểm đối xử bình đẳng với mọi thành phần kinh tế được nhấn mạnh, không phân biệt sở hữu và hình thức kinh doanh. Đây là cơ sở để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào đời sống kinh tế, mở rộng vai trò trong sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và huy động nguồn lực xã hội.

Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng năm 2006, kinh tế tư nhân được xác định có vai trò quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế. Cách nhìn nhận này đánh dấu bước phát triển rõ rệt trong tư duy chính sách, khi khu vực tư nhân không còn được xem như một bộ phận bổ trợ, mà là lực lượng đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng năm 2021, chủ trương phát triển kinh tế tư nhân tiếp tục được khẳng định ở tầm cao hơn. Tinh thần xuyên suốt là xóa bỏ rào cản, định kiến, tạo điều kiện thuận lợi để kinh tế tư nhân phát triển; đồng thời khuyến khích hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn, có tiềm lực mạnh, có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Trong giai đoạn hiện nay, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị được xem là cơ sở chính trị quan trọng, mang tính đột phá đối với phát triển kinh tế tư nhân. Nghị quyết xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2045, khu vực này đóng góp trên 60% GDP, với ít nhất 3 triệu doanh nghiệp.

Ba trọng tâm cải cách cho khu vực tư nhân

Từ tinh thần của Nghị quyết 68-NQ/TW, TS. Phan Đức Hiếu nhấn mạnh ba định hướng lớn trong quá trình thể chế hóa và tổ chức thực thi chính sách.

Trọng tâm thứ nhất là giảm sự phiền hà cho doanh nghiệp. Nội dung cốt lõi là tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập và hoạt động trên thị trường. Đây là điều kiện quan trọng để giảm chi phí tuân thủ, tiết kiệm thời gian và giải phóng nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh.

Trọng tâm thứ hai là tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, nhà đầu tư và doanh nhân. Chính sách cần tạo lập môi trường an toàn, minh bạch và ổn định hơn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh, nhất là trong quá trình xem xét, xử lý các vụ việc dân sự, kinh tế.

Theo tinh thần đó, cần ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế trong xử lý quan hệ kinh tế; hạn chế tình trạng hình sự hóa các quan hệ kinh tế; đổi mới hoạt động thanh tra, kiểm tra; hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền lợi và tài sản hợp pháp của doanh nghiệp, nhà đầu tư.

Trọng tâm thứ ba là khơi thông mọi nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân. Doanh nghiệp cần được tạo điều kiện tiếp cận vốn, công nghệ, đất đai, nhân lực chất lượng cao và các nguồn lực khác phục vụ sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là nội dung được thảo luận sâu tại hội thảo, trong bối cảnh nguồn vốn trung – dài hạn vẫn là điểm nghẽn lớn đối với nhiều doanh nghiệp tư nhân.

Từ yêu cầu đó, các trao đổi tại hội thảo mở rộng sang vai trò của thị trường chứng khoán, tín dụng ngân hàng, công ty chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và các kênh tài chính khác trong cung cấp nguồn vốn dài hạn. Vấn đề đặt ra không chỉ là mở rộng quy mô vốn, mà còn là nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quản trị và cải thiện chất lượng hồ sơ tài chính của doanh nghiệp.

Thể chế hóa khẩn trương, thực thi nhất quán

Một nội dung được TS. Phan Đức Hiếu nhấn mạnh là yêu cầu quyết liệt trong công tác thể chế hóa các chủ trương phát triển kinh tế tư nhân. Theo ông, Nghị quyết 198/2025/QH15 được ban hành sau 12 ngày đêm làm việc cho thấy tinh thần khẩn trương trong việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng thành chính sách, pháp luật.

Cùng với đó, hàng loạt nghị quyết về cơ chế đặc thù đã được ban hành nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án đầu tư dang dở. Nhiều luật và quy định pháp luật cũng đang được sửa đổi với tinh thần đổi mới, trong đó có các nội dung liên quan đến đầu tư, quy hoạch, thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, Chính phủ đang thể hiện quyết tâm lớn trong cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Tuy nhiên, yêu cầu quan trọng không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách, mà ở khả năng triển khai chính sách hiệu quả, nhất quán và thực chất.

Khâu thực thi vì vậy trở thành yếu tố quyết định. Nếu chính sách không được tổ chức thực hiện nghiêm túc, đầy đủ và thống nhất, các chủ trương đúng đắn khó tạo ra chuyển biến thực chất trong môi trường kinh doanh. Ngược lại, thực thi hiệu quả sẽ góp phần củng cố niềm tin, giảm chi phí và mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp.

Từ góc nhìn thực tiễn, cải cách thể chế cũng tạo ra áp lực cạnh tranh lớn hơn. Áp lực này có thể dẫn tới sự đào thải đối với những doanh nghiệp yếu kém, nhưng đồng thời mở ra cơ hội bứt phá cho những doanh nghiệp có năng lực quản trị, khát vọng phát triển và khả năng thích ứng với yêu cầu mới của thị trường.

Đóng góp lớn, yêu cầu hành động lớn

Đánh giá về đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân, TS. Phan Đức Hiếu cho biết hiện cả nước có khoảng hơn 940 nghìn doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, cùng với hàng triệu hộ kinh doanh nông nghiệp, trang trại và cá nhân kinh doanh.

Khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng 42 triệu lao động, chiếm 82% tổng số lao động. Thu nhập của người lao động trong các doanh nghiệp tư nhân cũng đã vượt khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Tổng thu nhập do doanh nghiệp tư nhân trong nước tạo ra cho người lao động đạt 1,17 triệu tỷ đồng, tương đương 46,8 tỷ đô-la Mỹ vào năm 2023, xấp xỉ 10% GDP của cả nước trong cùng năm. Không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, khu vực kinh tế tư nhân còn có vai trò quan trọng đối với tiến bộ xã hội và phát triển bền vững, tham gia tích cực vào xóa đói, giảm nghèo và giúp đất nước vững vàng trước thiên tai, dịch bệnh cũng như các biến động phức tạp của thế giới.

Từ các kết quả này, TS. Phan Đức Hiếu đánh giá những chuyển biến ban đầu là đáng ghi nhận. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý khối lượng công việc phía trước vẫn rất lớn, thách thức còn nhiều và thành công của chủ trương, chính sách phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng tổ chức thực thi.

Nghị quyết 68-NQ/TW đã đưa ra nhiều giải pháp quan trọng, nhưng không thể chỉ dừng lại ở văn bản chính sách. Vấn đề cốt lõi là tiếp tục cụ thể hóa, triển khai và giám sát thực hiện, để các chủ trương lớn thực sự đi vào đời sống doanh nghiệp.

Làm rõ điểm nghẽn, giải pháp và trách nhiệm thực thi

Trong phần gợi ý thảo luận, TS. Phan Đức Hiếu cho rằng hội thảo cần tập trung làm rõ những vấn đề thực chất của khu vực kinh tế tư nhân. Trước hết, cần đánh giá đầy đủ kết quả tích cực và các hạn chế còn tồn tại; qua đó xác định rõ nội dung cần tiếp tục phát huy và vấn đề cần rút kinh nghiệm.

Tiếp đó, cần nhận diện chính xác các điểm nghẽn quan trọng, cấp bách và cần ưu tiên tháo gỡ. Việc tháo gỡ phải được nhìn nhận xuyên suốt từ thể chế hóa đến tổ chức thực thi, tránh tình trạng chính sách đúng nhưng triển khai chậm, thiếu đồng bộ hoặc kém hiệu quả.

Một yêu cầu quan trọng khác là xác định giải pháp cụ thể và cách làm cụ thể để triển khai nhanh nhất, thực chất nhất. Thảo luận chính sách không nên dừng ở nêu vấn đề hoặc đề xuất chung, mà cần làm rõ phương thức tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp và trách nhiệm của từng chủ thể.

Bên cạnh đó, vai trò của cơ quan nhà nước, tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp, định chế tài chính và bản thân doanh nghiệp cần được phân định rõ hơn. Mỗi chủ thể cần có trách nhiệm, quyền hạn và phần việc cụ thể trong quá trình hiện thực hóa các chủ trương phát triển kinh tế tư nhân.

Từ tinh thần đó, Hội thảo “Kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” là không gian đối thoại giữa chính sách, dòng vốn và khu vực doanh nghiệp, góp phần cụ thể hóa các chủ trương lớn bằng những giải pháp khả thi, có trọng tâm và có khả năng tạo chuyển biến trong thực tiễn.