TS. Võ Trí Thành lý giải vì sao lãi suất vẫn neo cao dù CPI được kiểm soát

Lệch pha huy động - cho vay: Áp lực thanh khoản gia tăng

Tại talkshow “Lãi suất cao sẽ kéo dài đến khi nào”, TS Võ Trí Thành – Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, đã chỉ ra hàng loạt nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất tiếp tục duy trì ở mức cao, bất chấp chỉ số giá tiêu dùng (CPI) vẫn đang trong vùng kiểm soát.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi là tình trạng “lệch pha” giữa huy động và cho vay trong hệ thống ngân hàng.

“Có những ngân hàng cho vay nhiều hơn huy động. Trong khi theo nguyên tắc quản trị rủi ro, tỷ lệ cho vay thường chỉ nên ở mức khoảng 85%, tối đa gần 90% huy động”, ông phân tích.

Thực tế này khiến thanh khoản của nhiều ngân hàng chịu áp lực, buộc họ phải tăng lãi suất huy động để hút vốn. Đáng chú ý, áp lực còn lớn hơn khi một số nguồn tiền không còn được tính vào huy động, làm “co hẹp” dư địa vốn khả dụng.

Bên cạnh đó, hiện tượng người dân, đặc biệt là nhóm kinh doanh nhỏ, rút tiền mặt cũng phần nào tạo thêm sức ép, dù không phải yếu tố chi phối chính.

Một điểm đáng chú ý khác là sự mất cân đối kỳ hạn khi ngân hàng huy động ngắn hạn nhưng lại cho vay dài hạn. Theo ông Thành, khoảng 70–80% nguồn vốn huy động là ngắn hạn, nhưng dòng tiền lại chảy mạnh vào các khoản vay dài hạn, đặc biệt là bất động sản. Năm 2025, tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 19%, trong khi riêng lĩnh vực bất động sản tăng tới 26–27%.

“Có những ngân hàng, dư nợ bất động sản chiếm hơn một nửa tổng tín dụng. Điều này tạo áp lực rất lớn lên thanh khoản”, ông nói.

Sự lệch pha này buộc ngân hàng phải tăng lãi suất để bù đắp rủi ro và đảm bảo cân đối dòng tiền.

CPI ổn định nhưng lạm phát lõi và kỳ vọng lại tăng

Dù CPI chỉ dao động quanh mức 3,3–3,4%, ông Thành nhấn mạnh rằng đây chưa phải là chỉ báo đầy đủ.

“Lạm phát lõi – tức loại trừ các yếu tố biến động mạnh như năng lượng và thực phẩm, đã tăng lên khoảng 3,5%, cao hơn mức mục tiêu 2,5–3%”, ông cho biết.

Quan trọng hơn, kỳ vọng lạm phát đang gia tăng, một phần do cung tiền trong nền kinh tế ở mức cao. Đây là yếu tố khiến chính sách tiền tệ không thể nới lỏng quá nhanh.

Nói cách khác, dù CPI được kiểm soát, áp lực lạm phát “ẩn” trong nền kinh tế vẫn hiện hữu, buộc lãi suất phải duy trì ở mức cao hơn.

Ngoài ra, tỷ giá cũng là biến số quan trọng. Theo ông Thành, lãi suất là công cụ hiệu quả để bảo vệ giá trị đồng tiền và hạn chế đầu cơ ngoại tệ.

“Khi áp lực tỷ giá tăng, việc duy trì mặt bằng lãi suất cao là cần thiết để giữ ổn định vĩ mô”, ông nhấn mạnh.

Thực tế thời gian qua, cơ quan điều hành đã phải sử dụng nhiều công cụ như thị trường mở, hoán đổi (swap) để điều tiết thanh khoản và giảm áp lực tỷ giá, đồng thời duy trì chênh lệch lãi suất hợp lý giữa VND và ngoại tệ.

Tổng hợp các yếu tố trên, ông Thành cho rằng giai đoạn lãi suất thấp đã qua.

“Trong năm nay, thậm chí sang một phần năm sau, việc giảm lãi suất là rất khó. Mục tiêu thực tế hơn là giữ lãi suất ở mức chấp nhận được”, ông nhận định.

Trong bối cảnh đó, lãi suất sẽ có sự phân hóa rõ rệt: Các lĩnh vực rủi ro cao như bất động sản có thể phải chịu mức vay 12–15%, trong khi một số ngành ưu tiên vẫn có cơ hội tiếp cận vốn với chi phí thấp hơn.