VCCI nói thẳng về kinh tế tư nhân: Con số đăng ký rất đẹp, nhưng bao nhiêu đơn vị thực sự nộp thuế?

Những con số "biết nói" nhưng... nói chưa hết

Chia sẻ tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế", theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI, trong nhiều năm qua, nền kinh tế Việt Nam vẫn đang được nhìn nhận qua những con số tổng hợp có phần cảm tính và thiếu chiều sâu. Hàng năm, thông tin về hàng chục nghìn doanh nghiệp rời thị trường được công bố, nhưng câu hỏi quan trọng nhất lại bị bỏ ngỏ: Họ là ai và tại sao họ rời đi?

"Một doanh nghiệp đóng cửa, lặng lẽ rời khỏi thị trường, nhiều khi không ai biết, cũng không ai quan tâm đầy đủ đến nguyên nhân. Do thị trường thu hẹp, thiếu vốn, rào cản thủ tục hay khó khăn về đất đai? Chúng ta chưa có câu trả lời rõ ràng," ông Tuấn trăn trở.

Thực tế đáng ngại hơn nằm ở cấp địa phương. Nhiều lãnh đạo tỉnh hiện nay vẫn nắm số lượng doanh nghiệp dựa trên giấy phép đăng ký kinh doanh – vốn dĩ là những con số "rất đẹp" trên báo cáo. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp thực sự hoạt động, có phát sinh thuế, có lợi nhuận và sử dụng lao động thực tế lại là một khoảng trống thông tin lớn.

Nghịch lý 75/25 và sự "lép vế" của khối nội

Dẫn chứng số liệu quý I/2026, ông Tuấn chỉ ra một thực trạng đáng suy ngẫm: Khối FDI đang chiếm tới 75% tỷ trọng xuất nhập khẩu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ vỏn vẹn 25%. Sự dịch chuyển này cho thấy thị phần của khu vực tư nhân nội địa đang bị thu hẹp đáng kể.

Nguyên nhân không chỉ nằm ở quy mô vốn mà còn ở tư duy đầu tư. Trong khi các tập đoàn nước ngoài sẵn sàng xây dựng nhà máy, chuẩn bị hệ thống tiêu chuẩn rồi mới tìm hợp đồng, thì doanh nghiệp Việt Nam thường rơi vào thế bị động: Phải có hợp đồng trước rồi mới dám đầu tư. Cách tiếp cận "ăn chắc mặc bền" này, kết hợp với những hạn chế về đất đai và thủ tục, đã tước đi cơ hội đấu thầu và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp nội.

Một trong những điểm yếu lớn nhất của khu vực tư nhân Việt Nam hiện nay là cơ cấu hình tam giác bị biến dạng: Có một vài tập đoàn lớn đủ sức dẫn dắt; có hàng triệu doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh đang vật lộn sinh tồn, nhưng lại thiếu hẳn tầng lớp doanh nghiệp quy mô vừa.

Đây chính là nhóm doanh nghiệp "xương sống", lẽ ra phải đóng vai trò nhà cung cấp cấp 1, cấp 2 cho các chuỗi sản xuất công nghiệp. Việc thiếu hụt này khiến sự kết nối giữa các tập đoàn lớn với khu vực sản xuất nhỏ lẻ trở nên lỏng lẻo, khiến kinh tế tư nhân khó bứt phá.

Cần một "bản đồ sức khỏe" thực chất thay vì những con số tổng hợp

Để phát triển kinh tế tư nhân, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng giải pháp tiên quyết là phải xây dựng được hệ thống thống kê đủ chi tiết, đủ tin cậy và có khả năng phân tổ sâu. Chính sách không thể "đánh đồng" tất cả các nhóm đối tượng.

Với nhóm tập đoàn lớn: Cần tiếp tục tạo môi trường kinh doanh cởi mở để họ phát huy nguồn lực và động lực phát triển.

Với nhóm doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh: Cần lộ trình minh bạch hóa tài chính đi kèm với các chương trình hỗ trợ thiết thực về kế toán, thuế, chuyển đổi số và tiếp cận tín dụng, thay vì áp lực chuyển đổi quá nhanh khiến họ hụt hơi.

Với nhóm doanh nghiệp sản xuất: Cần cơ chế đặc thù để tháo gỡ nút thắt về vốn và đất đai, giúp họ tự tin đầu tư trước khi tìm kiếm hợp đồng.

"Doanh nghiệp tư nhân cần được phân nhóm rõ ràng để đánh giá đúng thực trạng, từ đó mới có thể thiết kế chính sách hỗ trợ trúng nhóm đối tượng và đúng vấn đề," ông Tuấn khẳng định.

Nếu không thay đổi cách nhìn từ những con số "trên giấy" sang sức khỏe thực tế, chúng ta sẽ khó có thể xây dựng được một nền kinh tế tự chủ và bền vững.