Vì sao Elon Musk phải sang Bắc Kinh? Giới phân tích hé lộ ‘2 phi vụ’ ngầm của Tesla

Không chỉ có quan chức an ninh, phái đoàn doanh nghiệp đi cùng Tổng thống Donald Trump tới Bắc Kinh còn quy tụ hàng loạt tên tuổi công nghệ hàng đầu nước Mỹ, trong đó có Elon Musk. Điều đáng chú ý là đây đều là những doanh nhân hiểu rất rõ rủi ro địa chính trị với Trung Quốc, nhưng đồng thời cũng hiểu rằng họ chưa thể rời khỏi thị trường này.

Luận bàn về vấn đề này, theo chuyên gia kinh tế TS Bùi Ngọc Sơn, sự hiện diện của các “ông lớn” công nghệ Mỹ cho thấy hai thực tế song song: Sức mạnh công nghệ của Mỹ vẫn rất lớn, nhưng ngay cả các tập đoàn hàng đầu cũng đang ở trong trạng thái không thể thoát Trung.

“Tôi đến đây là để làm ăn với ông nhưng cũng chưa thể bỏ ông được”, ông Sơn nhận định khi nói về mối quan hệ đan xen giữa doanh nghiệp Mỹ và thị trường Trung Quốc.

“Phi vụ” thứ nhất: Tesla muốn mở đường cho xe tự lái tại Trung Quốc

Theo TS Bùi Ngọc Sơn, lý do đầu tiên khiến Elon Musk phải sang Bắc Kinh nằm ở tham vọng triển khai xe tự lái. “Ông ấy rất muốn có được quy chế để triển khai ô tô không người lái”, ông Sơn nói.

Theo phân tích này, Trung Quốc hiện vẫn hạn chế đáng kể không gian phát triển đối với hệ thống xe tự lái của Tesla bởi Bắc Kinh muốn ưu tiên thị phần cho các doanh nghiệp nội địa.

Điều đó khiến Tesla gặp khó ở thị trường xe điện lớn nhất thế giới – nơi các hãng Trung Quốc như BYD đang tăng tốc rất mạnh. “Tesla mãi không phát triển được ở hướng đó tại Trung Quốc vì bị ngăn chặn”.

Ông cho rằng Bắc Kinh khó có khả năng mở hoàn toàn sân chơi xe tự hành cho Tesla cạnh tranh ngang bằng doanh nghiệp nội địa. “Trung Quốc sẽ không bao giờ cho phép Tesla phát triển hệ thống xe tự lái ở đây để cạnh tranh với công ty Trung Quốc”, ông nói.

Nhận định này cho thấy cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung hiện nay không còn đơn thuần là thương mại hay thuế quan, mà đã chuyển sang cuộc đua kiểm soát công nghệ lõi và hệ sinh thái tương lai.

“Phi vụ” thứ hai: Robot hình người và bài toán chuỗi cung ứng

Mục tiêu thứ hai được TS Bùi Ngọc Sơn đề cập là robot hình người (humanoid) – lĩnh vực Tesla đang đặt nhiều kỳ vọng với dự án Optimus. Theo ông Sơn, bài toán ở đây không phải công nghệ mà là chi phí sản xuất.

“Các cấu phần sản xuất cho robot đó đặt ở Trung Quốc, thuê Trung Quốc làm thì mới rẻ”, ông nói.

Điều này phản ánh nghịch lý lớn nhất hiện nay: Mỹ nắm công nghệ, nhưng Trung Quốc vẫn là trung tâm sản xuất với chuỗi cung ứng quy mô lớn, chi phí thấp và năng lực tổ chức rất khó thay thế.

TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng nếu tách khỏi Trung Quốc hoàn toàn, Tesla sẽ gặp vấn đề về hiệu quả kinh tế trong phát triển robot.

“Lúc bấy giờ hiệu quả mới kiếm tiền được. Cho nên phải sang đây vì việc đó”, ông nhận định.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý Tesla và các doanh nghiệp Mỹ ngày càng thận trọng hơn khi đưa công nghệ cốt lõi sang Trung Quốc. Theo ông, nhiều doanh nghiệp Mỹ lo ngại tốc độ học hỏi và sao chép công nghệ rất nhanh của doanh nghiệp Trung Quốc.

“Chỉ sau 6 tháng đến một năm, Trung Quốc có thể ra mẫu rất giống ngay lập tức”, ông nói.

Mỹ – Trung không còn là cuộc chiến “thoát Trung”

Từ Tesla tới Apple hay Nvidia, TS Bùi Ngọc Sơn cho rằng khái niệm “thoát Trung” thực chất không còn phù hợp. Theo ông, Mỹ không tìm cách cắt đứt quan hệ kinh tế với Trung Quốc mà chuyển sang trạng thái “kiểm soát”.

“Không thoát, không loại bỏ, không từ bỏ. Vấn đề là kiểm soát”, ông nhấn mạnh.

Cuộc cạnh tranh hiện nay nằm ở công nghệ lõi, đặc biệt là chip bán dẫn, AI, robot và năng lực sản xuất. “Người nào nắm được chip semiconductor thì mới có AI, có robot và trở thành cường quốc”.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn giữ lợi thế lớn về quy mô công nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, nhân lực và tổ chức sản xuất. “Ở Trung Quốc chỉ cần đăng tuyển vài trăm lao động kỹ năng là chiều có ngay”, ông dẫn ví dụ.

Chính vì vậy, dù Mỹ thúc đẩy dịch chuyển chuỗi cung ứng sang Ấn Độ, Việt Nam hay Mexico, nhiều tập đoàn vẫn phải duy trì hiện diện tại Trung Quốc để phục vụ thị trường nội địa và tận dụng hệ sinh thái sản xuất.

Sự hiện diện của Elon Musk tại Bắc Kinh vì thế không chỉ là câu chuyện của Tesla. Đó là hình ảnh phản ánh một thực tế lớn hơn: Cuộc cạnh tranh Mỹ – Trung giờ đây không còn là ai tách rời ai, mà là ai kiểm soát được công nghệ, chuỗi cung ứng và hệ sinh thái sản xuất của tương lai.