Việt Nam bất ngờ dẫn đầu ASEAN-6 ở một chỉ số, VinFast góp công lớn, khiến cả Thái Lan và Indonesia đều phải kinh ngạc

Thị trường ô tô Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ và khác biệt rõ rệt so với phần còn lại của khu vực Đông Nam Á. Trong khi hai 'ông lớn' là Thái Lan và Indonesia rơi vào vòng xoáy sụt giảm doanh số, Việt Nam bất ngờ dẫn đầu ASEAN với mức tăng trưởng doanh số ô tô 20,3%. PwC đánh giá, trật tự ngành ô tô khu vực đang thay đổi và Việt Nam chính là 'biến số'.

Cụ thể, theo báo cáo Autofacts công bố tháng 3/2026 của PwC, trong khi tổng dung lượng thị trường ô tô ASEAN-6 chỉ tăng 1,9% trong năm 2025, Việt Nam lại ghi nhận mức tăng trưởng lên tới 20,3% - thuộc nhóm cao nhất khu vực.

Đà tăng này phản ánh sự chuyển dịch đáng chú ý trong cấu trúc thị trường. Nếu như trong nhiều năm, Thái Lan và Indonesia giữ vai trò trung tâm sản xuất và tiêu thụ ô tô, thì Việt Nam đang nổi lên như một điểm sáng mới, với động lực chính đến từ xe điện và sự dẫn dắt của doanh nghiệp nội địa.

VinFast dẫn nhịp tăng trưởng

Một trong những yếu tố nổi bật là vai trò của VinFast. Theo PwC, riêng hãng xe này đã đóng góp thêm khoảng 88.000 xe vào tăng trưởng chung của thị trường trong năm 2025 - con số tương đương doanh số cả năm của nhiều thương hiệu lớn trước đây.

Báo cáo cho thấy VinFast cũng đã vươn lên top 5 thương hiệu có doanh số cao nhất ASEAN-6. Trong 4 tháng đầu năm 2026, hãng tiếp tục duy trì đà tăng với 78.458 xe bán ra thị trường.

Không giống mô hình tăng trưởng truyền thống của khu vực vốn phụ thuộc vào các liên doanh nước ngoài, thị trường Việt Nam đang được dẫn dắt bởi một doanh nghiệp nội địa, với trọng tâm là xe điện, hạ tầng sạc và hệ sinh thái đi kèm.

Sự tăng tốc của thị trường cũng gắn liền với thay đổi nền tảng kinh tế - xã hội. Năm 2025, GDP bình quân đầu người của Việt Nam đạt khoảng 5.026 USD. Trong nhiều nghiên cứu về ngành ô tô, ngưỡng 3.000-5.000 USD/người thường được xem là giai đoạn thị trường bắt đầu bước vào chu kỳ mua xe đại chúng. Khi thu nhập vượt qua ngưỡng này, ô tô không còn là tài sản chỉ dành cho nhóm thu nhập cao.

Cùng với đó, sự mở rộng của hạ tầng giao thông, tín dụng tiêu dùng và các dòng xe điện có chi phí vận hành thấp đang thúc đẩy nhu cầu sở hữu xe cá nhân.

Bên cạnh yếu tố thu nhập, chính sách cũng đóng vai trò quan trọng. Các ưu đãi như miễn 100% lệ phí trước bạ cho xe điện, khuyến khích phát triển trạm sạc và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đã tạo nền tảng cho xu hướng điện hóa.

Nhờ đó, tỷ lệ xe điện trong tổng lượng xe bán ra tại Việt Nam đạt khoảng 33%, cao hơn mức trung bình 17% của ASEAN-6 và chỉ đứng sau Singapore.

Ở góc độ thị trường, các dòng xe điện giá dễ tiếp cận như VF 3 và VF 5 đang góp phần mở rộng tệp khách hàng, đặc biệt là nhóm mua xe lần đầu. Đây được xem là yếu tố then chốt giúp thị trường tăng trưởng nhanh và bền vững hơn.

Trong khi đó, các thị trường lớn trong khu vực lại đang chững lại. Indonesia ghi nhận mức giảm 7,2% trong năm 2025 do sức mua yếu và chi phí vay cao.

Thái Lan gần như đi ngang với mức giảm nhẹ 0,1%, phản ánh những khó khăn của mô hình phụ thuộc vào xe động cơ đốt trong và các hãng OEM (Nhà sản xuất thiết bị gốc) Nhật Bản. Sự trỗi dậy của các hãng xe Trung Quốc như BYD, MG hay GWM cũng tạo thêm áp lực cạnh tranh tại các thị trường này.

Cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

Trên bình diện toàn cầu, ngành ô tô đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng. Theo PwC, cạnh tranh không còn chỉ nằm ở sản phẩm mà chuyển sang năng lực kiểm soát chuỗi cung ứng, nguyên liệu và vị trí địa chính trị.

Các hãng xe toàn cầu đã phải gánh ít nhất 35 tỷ USD chi phí liên quan đến thuế quan từ năm 2025, trong bối cảnh giá nguyên liệu như lithium, cobalt hay nickel biến động mạnh. Điều này thúc đẩy chiến lược “Trung Quốc+1”, mở ra cơ hội cho các quốc gia như Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ở góc độ rộng hơn, TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh nhấn mạnh, xe điện không chỉ là một sản phẩm công nghệ, mà là biểu tượng của trình độ phát triển công nghiệp của một quốc gia: “Ô tô, đặc biệt là ô tô điện, là biểu tượng phản ánh trình độ công nghệ nếu chúng ta thực sự làm chủ và có năng lực sáng tạo”.

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn màu hồng. Báo cáo của Bộ Công Thương cho thấy, ngoài VinFast, tỷ lệ nội địa hóa ô tô tại Việt Nam đối với dòng xe cá nhân 5 chỗ hiện chỉ đạt khoảng 10–20%, thấp hơn mục tiêu đề ra và chủ yếu phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện. Mặc dù tỷ lệ này đang cải thiện (một số xe thương mại/chuyên dụng đạt cao hơn, trên 40%), ngành công nghiệp phụ trợ vẫn yếu, chi phí sản xuất cao, gây khó khăn cho việc cạnh tranh trong khu vực.

Dù vậy, quy mô thị trường đang mở rộng nhanh chóng. Năm 2025, Việt Nam tiêu thụ khoảng 604.134 xe – mức cao nhất lịch sử. Về sản xuất trong nước, báo cáo của Cục Thống kê cho biết số xe xuất xưởng trong năm 2025 khoảng 484.500 xe (tăng hơn 39% so với năm 2024), trong khi nhập khẩu cũng lần đầu vượt mốc 200.000 xe. Những con số này đưa Việt Nam tiến gần hơn tới nhóm 3 thị trường ô tô lớn nhất Đông Nam Á.

Đáng chú ý, tỷ lệ sở hữu ô tô tại Việt Nam chỉ khoảng 55–68 xe/1.000 dân, tương đương dưới 10% dân số. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng còn rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh tầng lớp trung lưu dự kiến chiếm hơn 55% dân số vào năm 2030.

Theo các chuyên gia, thị trường ô tô Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển từ “tăng trưởng nhanh” sang “tăng trưởng có chiều sâu”. Cơ hội mở ra không chỉ ở tiêu dùng mà còn ở khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, từ sản xuất linh kiện đến làm chủ công nghệ lõi.

Trong bối cảnh ngành ô tô toàn cầu dịch chuyển mạnh sang xe điện, Việt Nam đang nổi lên như một “biến số mới” của khu vực. Dù chưa thể thay thế vai trò của Thái Lan hay Indonesia về quy mô sản xuất, nhưng với tốc độ thích nghi nhanh và sự dẫn dắt của doanh nghiệp nội địa, thị trường Việt Nam đang từng bước định hình lại vị thế của mình trong bản đồ ô tô ASEAN.