Việt Nam đứng top thế giới về cà phê, hồ tiêu nhưng chưa giao dịch qua sàn: Chủ tịch HUBA chỉ ra 'nút thắt lớn'

Tại Diễn đàn hiến kế giải pháp cho tăng trưởng kinh tế, ông Nguyễn Ngọc Hòa – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), cho hay tăng trưởng kinh tế hiện vẫn dựa trên ba trụ cột chính: Xuất khẩu, đầu tư công và tiêu dùng nội địa.

Trong đó, với trụ cột xuất khẩu, một thực tế đáng lưu ý là khoảng 3/4 kim ngạch xuất khẩu thuộc về khu vực FDI, trong khi nội lực doanh nghiệp trong nước mới chỉ chiếm khoảng 1/4.

“Vấn đề là làm sao để cái 1/4 này lớn lên”, ông Hòa nhấn mạnh.

Phần nội lực này chủ yếu đến từ nông sản, lương thực, thực phẩm và những lĩnh vực Việt Nam có lợi thế tự nhiên. Việt Nam đã có nhiều mặt hàng xuất khẩu tỷ USD như gạo, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng…, song theo ông Hòa, để khu vực này thực sự trở thành động lực tăng trưởng, chính sách cần tập trung vào hai điểm then chốt: Giảm chi phí logistics và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa.

Top thế giới nhưng không giao dịch qua sàn

Chủ tịch HUBA chỉ ra một nghịch lý lớn: Việt Nam đứng thứ 2–3 thế giới về cà phê, số 1 thế giới về hồ tiêu, nhưng hầu như toàn bộ hoạt động xuất khẩu chưa được thực hiện thông qua sàn giao dịch hàng hóa.

“Chúng ta bán hàng chủ yếu bằng hợp đồng trực tiếp, chưa tận dụng được sàn giao dịch hàng hóa, kể cả các công cụ phái sinh”, ông Hòa nói và cho rằng đây chính là nút thắt lớn khiến doanh nghiệp Việt bị hạn chế khả năng định giá, quản trị rủi ro và xoay vòng vốn.

Theo ông, nếu giao dịch qua sàn, doanh nghiệp không chỉ bán các hợp đồng giao ngay mà còn có thể bán trước – mua sau, mua trước – bán sau, giao dịch các đơn hàng giao trong 2–3 năm tới, thậm chí chuyển nhượng lại hợp đồng khi gặp khó khăn về dòng tiền. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong kinh doanh và chủ động hơn về vốn.

Từ đó, ông kiến nghị Bộ Công Thương và TP.HCM đẩy mạnh phát triển các sàn giao dịch hàng hóa hiện hữu, bao gồm cả thị trường phái sinh, coi đây là công cụ quan trọng để nâng đỡ khu vực xuất khẩu nội lực.

Đầu tư công: Không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng

Với trụ cột thứ hai là đầu tư công, Chủ tịch HUBA đánh giá cao việc hàng loạt dự án lớn được khởi công thời gian qua, song đồng thời cảnh báo rủi ro lạm phát nếu dòng vốn vẫn chủ yếu dựa vào tín dụng ngân hàng.

Theo ông Hòa, các dự án hạ tầng lớn như đường sắt tốc độ cao, metro… có chu kỳ đầu tư rất dài, từ 10–30 năm, trong khi hệ thống ngân hàng lại huy động vốn chủ yếu ngắn hạn. Sự lệch pha này khiến ngân hàng khó có thể cho vay dài hạn một cách bền vững.

Vì vậy, ông kiến nghị phải “nắn” lại dòng vốn, chuyển các dự án dài hạn sang thị trường vốn và các định chế tài chính dài hạn, thay vì dồn áp lực lên hệ thống ngân hàng. Khi các dự án lớn được “giải phóng” khỏi kênh tín dụng, ngân hàng sẽ có điều kiện tập trung nhiều hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

“Nếu làm tốt, chúng ta có thể đạt ba mục tiêu cùng lúc: Dòng vốn phù hợp với dự án dài hạn, giảm áp lực cho ngân hàng và kiểm soát rủi ro lạm phát”, ông Hòa phân tích.

Để ba trụ cột tăng trưởng phát huy hiệu quả, Chủ tịch HUBA cho rằng cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp. Thứ nhất là tiếp tục cải cách thể chế, đặc biệt là các chính sách phát triển thị trường vốn và kinh tế tư nhân. Thứ hai là nâng cao năng lực thực thi, giải tỏa tâm lý e dè, sợ trách nhiệm trong đội ngũ cán bộ, công chức. Và thứ ba là đẩy nhanh quá trình chuyển đổi mô hình chính quyền, bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, hiệu quả.

“Cộng đồng doanh nghiệp rất kỳ vọng, nhưng điều quan trọng nhất là chính sách phải đi vào thực tiễn, dám làm và làm đến nơi đến chốn”, ông Hòa nhấn mạnh.