Vietcap nhận định gì về thương vụ tiếp quản mỏ quặng Quý Xa của doanh nghiệp Việt?

Trong báo cáo cập nhật ngày 19/5, Chứng khoán Vietcap cho biết mỏ quặng sắt Quý Xa tại Lào Cai là một trong những mỏ lớn nhất Việt Nam, với trữ lượng ban đầu khoảng 120 triệu tấn, trong đó trữ lượng còn lại ước tính khoảng 100 triệu tấn.

Gần đây, Tỉnh ủy Lào Cai đã tổ chức họp, thảo luận nhiều nội dung quan trọng, bao gồm việc xem xét phê duyệt nhà đầu tư mới cho dự án mỏ Quý Xa.

Mỏ này được cấp phép từ năm 2007 cho Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) – liên doanh giữa các bên gồm: Tổng Công ty Thép Việt Nam (VNSTEEL) nắm 46,85% vốn, CTCP Khoáng sản và Luyện kim Lào Cai (LAMICO) nắm 8,1% và Kunming Iron & Steel (Trung Quốc) nắm 45%.

Đến tháng 5/2026, Kunming Iron & Steel đã thoái toàn bộ phần vốn tại liên doanh này. Thay thế phần sở hữu 45% là CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ Đô – doanh nghiệp thành lập tháng 12/2025 với vốn điều lệ 1.200 tỷ đồng.

Cơ cấu cổ đông của CTCP Khai thác và Chế biến Kim loại Thủ Đô cho thấy các nhà đầu tư trong nước chiếm tỷ lệ 100%.

Theo Vietcap, trong giai đoạn 2007–2020, hoạt động khai thác tại mỏ Quý Xa kém hiệu quả, với sản lượng chỉ khoảng 20 triệu tấn, tương đương chưa đến 20% tổng trữ lượng, để lại khoảng 100 triệu tấn chưa được khai thác.

Liên doanh VTM cũng vướng các vi phạm liên quan đến quản lý tài sản nhà nước, dẫn đến các cuộc điều tra hình sự đối với một số cá nhân liên quan. Bên cạnh đó, kết quả kinh doanh yếu kém cùng khoản nợ vay lớn, lên tới 6.500 tỷ đồng, cũng là những vấn đề đáng chú ý.

Hoạt động khai thác tại mỏ đã dừng từ năm 2022 do giấy phép hết hạn và đến nay vẫn chưa được cấp phép mới.

Đầu năm 2026, theo truyền thông địa phương, một doanh nghiệp thép trong nước đã đề xuất mua lại toàn bộ khoản nợ 6.500 tỷ đồng của VTM để đổi lấy quyền khai thác mỏ. Đề xuất này, nếu được thông qua, có thể giúp xử lý các nghĩa vụ nợ tồn đọng, duy trì hơn 2.000 việc làm và đóng góp cho ngân sách địa phương.

Theo giấy phép cũ, công suất khai thác của mỏ đạt khoảng 3 triệu tấn mỗi năm.

Vietcap đánh giá đây là diễn biến tích cực. Tuy nhiên, mỏ cần được cấp phép khai thác mới trước khi có thể đóng góp vào nguồn nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp thép trong nước. Hiện chưa có thông tin cụ thể về thời gian cũng như các điều khoản tài chính liên quan đến thương vụ này. Đồng thời, cần lưu ý rằng đề xuất được đưa ra đầu năm 2026 mới chỉ dừng ở mức ý tưởng và chưa phải cấu trúc giao dịch cuối cùng.

Trong trường hợp mỏ đi vào hoạt động, nguồn quặng sắt nội địa sẽ được cải thiện đáng kể, qua đó giúp các doanh nghiệp thép nâng cao khả năng kiểm soát chi phí sản xuất, giảm áp lực logistics và hạn chế rủi ro tỷ giá do giảm phụ thuộc vào quặng nhập khẩu định giá bằng USD.