Xuất khẩu xăng dầu tăng gần 700%, áp lực nhập siêu vẫn lớn

Sau 5 kỳ liên tiếp nhập siêu, cán cân thương mại của Việt Nam trong nửa cuối tháng 4/2026 bất ngờ đảo chiều sang trạng thái thặng dư hơn 87 triệu USD. Tuy nhiên, diễn biến này chủ yếu đến từ việc nhập khẩu giảm mạnh trong ngắn hạn, trong khi áp lực nhập siêu vẫn hiện hữu nếu nhìn vào bức tranh chung của 4 tháng đầu năm.

Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, từ ngày 15-30/4/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 48,56 tỷ USD, giảm 6,86% so với nửa cuối tháng 3.

Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 24,32 tỷ USD, giảm 6,59%; nhập khẩu đạt khoảng 24,23 tỷ USD, giảm 7,13%. Nhờ nhập khẩu giảm mạnh hơn xuất khẩu, cán cân thương mại trong kỳ ghi nhận xuất siêu khoảng 87,69 triệu USD.

Dù vậy, tính chung 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vẫn đạt khoảng 345,68 tỷ USD, tăng 24,66% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy hoạt động thương mại vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng, dù đà phục hồi đã bắt đầu có dấu hiệu chững lại.

Ở chiều xuất khẩu, đà giảm diễn ra trên diện rộng, đặc biệt tại các nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo – khu vực đóng vai trò chủ lực của xuất khẩu Việt Nam.

Nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục dẫn đầu với kim ngạch khoảng 6,21 tỷ USD nhưng giảm mạnh 16,22% so với kỳ trước, trở thành yếu tố kéo giảm lớn nhất của tổng kim ngạch xuất khẩu.

Tương tự, nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 3,12 tỷ USD, giảm 6,83%; điện thoại và linh kiện đạt 2,39 tỷ USD, giảm 6,81%.

Các ngành thâm dụng lao động cũng ghi nhận xu hướng đi xuống. Dệt may giảm 4,7% trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tại Mỹ và EU chưa phục hồi ổn định, trong khi cạnh tranh từ Bangladesh và các yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc đang khiến chi phí sản xuất gia tăng.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) – lực lượng chiếm khoảng 78% tổng kim ngạch xuất khẩu – ghi nhận mức giảm tới 9,34%, xuống còn khoảng 18,96 tỷ USD. Điều này cho thấy sự điều chỉnh đơn hàng ở nhóm công nghệ cao và điện tử đang tác động trực tiếp tới bức tranh xuất khẩu chung của Việt Nam.

Theo đánh giá, vấn đề không chỉ nằm ở mức giảm kim ngạch mà còn phản ánh thực tế cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào mô hình gia công, lắp ráp trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ở nhiều ngành như điện tử, máy tính và linh kiện, doanh nghiệp tại Việt Nam chủ yếu đảm nhận các khâu có giá trị gia tăng thấp như lắp ráp, kiểm tra và đóng gói.

Dù vậy, xuất khẩu vẫn xuất hiện một số điểm sáng, chủ yếu đến từ nhóm năng lượng. Kim ngạch xuất khẩu dầu thô đạt khoảng 207 triệu USD, tăng hơn 661%, trong khi xăng dầu đạt gần 66,5 triệu USD, tăng gần 688%.

Diễn biến này phản ánh tác động từ căng thẳng địa chính trị toàn cầu khiến giá năng lượng tăng mạnh, qua đó đẩy giá trị xuất khẩu lên cao dù sản lượng không biến động quá lớn.

Ở chiều nhập khẩu, cơ cấu hàng hóa vẫn tập trung chủ yếu vào nhóm phục vụ sản xuất công nghiệp chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, việc đơn hàng xuất khẩu chững lại đã khiến nhiều doanh nghiệp chủ động giảm nhập nguyên liệu đầu vào nhằm kiểm soát tồn kho và tiết giảm chi phí.

Nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là mặt hàng nhập khẩu lớn nhất với 9,42 tỷ USD, tăng nhẹ 2,08%. Trong khi đó, máy móc, thiết bị và phụ tùng giảm mạnh 12,93%, còn điện thoại và linh kiện giảm tới 17,34%.

Khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động thương mại khi xuất siêu khoảng 1,97 tỷ USD. Ngược lại, khu vực doanh nghiệp trong nước vẫn nhập siêu khoảng 1,88 tỷ USD, cho thấy doanh nghiệp nội địa vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nguyên liệu và máy móc phục vụ sản xuất.

Trong kỳ, kim ngạch nhập khẩu của khối FDI đạt gần 17 tỷ USD, giảm 6,9%, trong khi doanh nghiệp trong nước nhập khẩu khoảng 7,24 tỷ USD, giảm 7,65%.

Ở chiều ngược lại, một số nhóm hàng năng lượng và nguyên liệu thiết yếu vẫn ghi nhận tăng trưởng mạnh. Khí đốt hóa lỏng tăng hơn 130%, than các loại tăng 62,5% và dầu thô tăng hơn 23%.

Theo giới phân tích, điều này cho thấy nhu cầu năng lượng cho sản xuất và tiêu dùng trong nước vẫn ở mức cao, đồng thời phản ánh tác động từ biến động giá năng lượng toàn cầu trong bối cảnh địa chính trị tiếp tục phức tạp.