17km đường sắt tốc độ cao đi qua TP.HCM bước vào giai đoạn mới: Những khu vực nào sẽ hưởng lợi lớn?

Dự án đường sắt tốc độ cao 350 km/h trục Bắc - Nam, công trình mang tính chiến lược quốc gia đang bắt đầu những bước chuẩn bị quan trọng tại TP.HCM. Trong tổng chiều dài toàn tuyến, đoạn 17km đi qua địa bàn thành phố đã bước vào giai đoạn rà soát quỹ đất, chuẩn bị giải phóng mặt bằng và triển khai các kế hoạch bồi thường, hỗ trợ tái định cư.

Đây là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 172/2024/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư dự án, với sự tham gia đồng bộ của nhiều sở, ngành địa phương theo tiến độ được kiểm soát chặt chẽ hằng tháng.

Theo chỉ đạo của UBND TP.HCM, Sở Tài nguyên và Môi trường giữ vai trò chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan như Sở Xây dựng, Sở Quy hoạch - Kiến trúc và Sở Tài chính để triển khai công tác chuẩn bị quỹ đất và phương án bồi thường.

Mục tiêu đặt ra không chỉ là bảo đảm tiến độ, chất lượng theo yêu cầu của Chính phủ mà còn ổn định đời sống, sinh kế và hoạt động sản xuất của người dân tại nơi ở mới. Các đơn vị có trách nhiệm báo cáo định kỳ trước ngày 20 hằng tháng để thành phố kịp thời theo dõi, xử lý các vướng mắc.

Trên tổng thể, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có chiều dài 1.541 km, bắt đầu từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 15 tỉnh, thành với 23 nhà ga. Dự án cần khoảng 10.827 ha đất và ảnh hưởng đến hơn 120.000 hộ dân phải bố trí tái định cư.

Riêng đoạn qua TP.HCM dài khoảng 17 km, với hai điểm nhấn chính là ga Thủ Thiêm và depot Long Trường. Trong đó, ga Thủ Thiêm được xem là “nút vàng”, có khả năng định hình lại trục phát triển đô thị của thành phố trong tương lai.

Ga Thủ Thiêm nằm giữa hai trục giao thông huyết mạch Mai Chí Thọ và Lương Định Của, thuộc phường An Khánh, TP. Hồ Chí Minh, gần nút giao An Phú.

Vị trí này cho phép kết nối thuận lợi qua hầm Thủ Thiêm đến đại lộ Võ Văn Kiệt hoặc di chuyển trực tiếp ra cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây. Theo quy hoạch, đây sẽ là điểm hội tụ của ba tuyến đường sắt gồm đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành và Metro số 2 (giai đoạn 2 Bến Thành – Thủ Thiêm), hình thành một trung tâm giao thông liên vùng, góp phần phân luồng vận tải và giảm áp lực cho khu vực trung tâm hiện hữu.

Dù khu vực dự kiến xây dựng nhà ga hiện vẫn còn nhiều diện tích đầm lầy, ao sen và các hộ dân sinh sống tạm, song quá trình đô thị hóa xung quanh đã diễn ra rõ nét. Dọc đại lộ Mai Chí Thọ, hàng loạt dự án bất động sản quy mô lớn như Sala, The Sun Avenue, Lexington Residence hay Centana Thủ Thiêm đã hoàn thiện, trong khi khu đất 30 ha The Water Bay đã được tháo gỡ vướng mắc pháp lý, cho thấy tiềm năng phát triển mạnh mẽ của khu vực.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, ga Thủ Thiêm không chỉ là công trình hạ tầng mà còn có thể trở thành cực tăng trưởng mới, thu hút các hoạt động thương mại, dịch vụ, logistics và dân cư có thu nhập cao. Giá trị đất đai quanh ga được dự báo sẽ gia tăng đáng kể, tương tự tác động mà tuyến Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên đã tạo ra đối với thị trường bất động sản thời gian qua. Một nhà ga hiện đại có thể kéo theo sự chuyển dịch toàn diện về giá trị kinh tế - xã hội của cả khu vực.

Đáng chú ý, ga Thủ Thiêm được định hướng phát triển theo mô hình TOD (đô thị nén - phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng). Mô hình này đã được triển khai hiệu quả tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore, giúp tối ưu hóa kết nối hạ tầng và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Với TOD, các tiện ích như trường học, nơi làm việc, khu thương mại, giải trí… được bố trí trong bán kính đi bộ từ nhà ga, góp phần giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và hạn chế ùn tắc giao thông.

Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng đặt ra thách thức về an sinh xã hội. Sự gia tăng giá đất và chi phí sinh hoạt theo làn sóng hạ tầng có thể gây áp lực đối với nhóm cư dân thu nhập trung bình. Nếu không có giải pháp quản lý phù hợp, “đô thị nén” có thể trở thành áp lực đối với cư dân hiện hữu. Dù vậy, ga Thủ Thiêm cùng mô hình TOD vẫn được kỳ vọng sẽ mở ra bước chuyển quan trọng trong bài toán quy hoạch bền vững và nâng cao chất lượng sống đô thị tại TP.HCM.