Chọn sông Hồng là 'long mạch' mới trong tầm nhìn 100 năm, Hà Nội có thể tạo kỳ tích như sông Seine ở Paris?

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới năm 2065 không chỉ đơn thuần là những nét vẽ kỹ thuật trên bản đồ, mà là một mệnh lệnh chiến lược được định hình từ Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Trong bối cảnh Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ, việc xác lập sông Hồng trở thành "long mạch" và xương sống của toàn bộ quy hoạch đang mở ra những vận hội mới. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về hạ tầng, mà còn là chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy phát triển, đưa Hà Nội hướng tới một đô thị đa cực, hiện đại.

Nhận định về tầm nhìn này trong talkshow "Quy hoạch Hà Nội mới - bất động sản bùng nổ hay bong bóng vỡ?", GS. Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, việc đưa sông Hồng trở thành trục cảnh quan trung tâm có thể tạo nên một “kỳ tích”, tương tự cách người Pháp kiến tạo dòng sông Seine tại Paris (Pháp).

Nhìn lại lịch sử, GS. Đặng Hùng Võ phân tích, tên gọi “Hà Nội” mang ý nghĩa là thành phố nằm trong sông, nơi sông Hồng từng đóng vai trò như lá chắn tự nhiên bảo vệ kinh thành trước mọi biến động.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hòa bình và công nghệ phát triển, tư duy phòng thủ cần được thay thế bằng tư duy mở. Theo ông, nhiều đô thị lớn trên thế giới như Paris đều lấy dòng sông làm trung tâm phát triển; điển hình một bên sông Seine là khu nhà cũ với các công trình thấp tầng, bên còn lại là không gian hiện đại với các tòa nhà cao chọc trời.

Vì vậy theo ông, việc để sông Hồng chảy giữa lòng Thủ đô không chỉ mở rộng không gian mà còn tạo ra sinh khí mới cho đô thị. Dưới góc độ triết học phương Đông, ông Võ cho rằng trong thế giới vô cơ, nước và gió là hai yếu tố luôn vận động, góp phần hình thành phong thủy và tạo ra sinh khí cho không gian. Sông Hồng cùng dãy Hoàng Liên Sơn hình thành thế “long mạch” âm dương vững chãi; khi dòng chảy lớn vận động ngay trung tâm, sẽ truyền nguồn năng lượng mạnh mẽ cho sự phát triển của Thủ đô.

Theo ông, việc tổ chức lại Hà Nội với sông Hồng làm xương sống không chỉ hợp lý về vận hành đô thị và kinh tế mà còn phù hợp yếu tố văn hóa, tâm linh, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn này, bài toán quản lý và khai thác nguồn lực đất bãi sông cần được giải quyết. GS. Đặng Hùng Võ chỉ ra, khu vực bãi sông Hồng hiện là nguồn lực rất lớn nhưng bị bỏ ngỏ, với tình trạng cư trú tự phát, lấn chiếm và thiếu quản lý ổn định.

Theo ông Võ, nếu chỉ sử dụng cho sản xuất nông nghiệp, giá trị mang lại rất thấp; ngược lại, nếu được quy hoạch thành khu đô thị hiện đại, đa chức năng, nơi đây có thể trở thành không gian phát triển du lịch, dịch vụ chất lượng cao, đồng thời là một “di sản trị thủy” mới.

Ông kỳ vọng dải đất này sẽ được phát triển thành đô thị đa tầng, đa lớp, kết hợp các ý tưởng kiến trúc hiện đại với sự gắn kết cộng đồng cư dân và doanh nghiệp.

Một điểm nghẽn lớn trong các quy hoạch trước đây, theo GS. Đặng Hùng Võ, là vấn đề tài chính. Ông thẳng thắn nêu bài toán nguồn lực khi đặt câu hỏi “tiền ở đâu?” trong bối cảnh nhiều quy hoạch trước đây bị đình trệ do thiếu ngân sách.

Ông cho rằng Việt Nam cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong việc thu hồi phần giá trị gia tăng từ đất đai. Theo đó, khi đầu tư hạ tầng làm gia tăng giá trị đất khu vực lân cận, Nhà nước cần thiết kế cơ chế thu hồi hợp lý thông qua thuế hoặc phí phát triển để tái đầu tư, thay vì để phần lớn lợi ích rơi vào tay các chủ sở hữu đất. Nếu không thu hồi được phần giá trị gia tăng từ đầu tư công, ngân sách sẽ đối mặt tình trạng thiếu hụt và gánh nặng tiếp tục dồn lên nguồn lực công quốc gia

Ở khía cạnh xã hội, ông kiến nghị chuyển từ cơ chế thu hồi đất sang mô hình góp vốn bằng quyền sử dụng đất trong các dự án thương mại. Theo đó, người dân không chỉ nhận đền bù một lần mà có thể trở thành cổ đông, hưởng lợi dài hạn từ giá trị gia tăng của dự án. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giảm xung đột lợi ích, đồng thời đảm bảo sinh kế bền vững.

Song song với bài toán tài chính, việc bảo tồn “linh hồn” của thủ đô Hà Nội cũng được GS.Đặng Hùng Võ đặc biệt nhấn mạnh. Ông cảnh báo, nếu chỉ tập trung xây dựng các tòa nhà cao tầng hiện đại mà đánh mất bản sắc nghìn năm văn hiến thì chưa được.

Theo ông, Hà Nội cần giữ gìn khu phố cổ 36 phố phường, đồng thời cải tạo các khu tập thể cũ như Kim Liên, Trung Tự theo hướng vẫn lưu giữ dấu ấn kiến trúc lịch sử, tạo nên bản sắc riêng không thể trộn lẫn.

Cuối cùng, để quy hoạch không bị phá vỡ bởi lợi ích cục bộ, ông Võ nhấn mạnh yêu cầu về một mô hình quản trị đô thị hiện đại với ba trụ cột: minh bạch thông tin, tăng cường giám sát của người dân và trách nhiệm giải trình của cơ quan quản lý.

Ông cũng đề xuất ứng dụng công nghệ như “bản sao số” (Digital Twin) để theo dõi, kiểm soát việc triển khai quy hoạch theo thời gian thực.

Ở góc nhìn tổng thể, GS. Đặng Hùng Võ bày tỏ niềm tin vào Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô, coi đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý hành chính sang quản trị kiến tạo. Việc lấy sông Hồng làm trục phát triển, kết hợp mô hình “thành phố trong thành phố” và giao thông TOD được kỳ vọng sẽ tạo ra động lực mới cho Hà Nội, góp phần hiện thực hóa mục tiêu trở thành một thủ đô hiện đại, phát triển bền vững trong dài hạn.