Chọn sông Hồng làm 'long mạch' tỷ đô: GS.Đặng Hùng Võ gợi ý cơ chế mới để người dân cùng hưởng lợi thay vì chỉ nhận tiền đền bù

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới năm 2065 không chỉ đơn thuần là những nét vẽ kỹ thuật trên bản đồ, mà là một mệnh lệnh chiến lược được định hình từ Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Trong bối cảnh Hà Nội đang chuyển mình mạnh mẽ, việc xác lập sông Hồng trở thành "long mạch" và xương sống của toàn bộ quy hoạch đang mở ra những vận hội mới nhưng cũng đặt ra những thách thức nhất định về tài chính và quản trị.

Theo ý kiến của GS.Đặng Hùng Võ (nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường) trong talkshow "Chọn sông Hồng là long mạch tỷ đô của thủ đô: Ai được hưởng lợi từ đất dôi dư", Hà Nội đang đứng trước thời điểm buộc phải thay đổi tư duy phát triển theo hướng quyết liệt hơn, từng bước rời xa mô hình quản lý mang dấu ấn bao cấp để chuyển sang một giai đoạn kiến tạo thực chất và hiện đại.

Trục cảnh quan sông Hồng: Nguồn sinh khí mới thúc đẩy sự phát triển bền vững cho Thủ đô

Một trong những điểm nhấn quan trọng của lần điều chỉnh quy hoạch này là việc tái định vị vai trò của sông Hồng trong cấu trúc đô thị. Trong quá khứ, dòng sông từng được xem như một “lá chắn” tự nhiên về quân sự, khiến không gian phát triển của Hà Nội chủ yếu bó hẹp ở một bên bờ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới của hòa bình và tiến bộ công nghệ, GS.Đặng Hùng Võ khẳng định, việc đưa sông Hồng trở thành trung tâm kết nối được đánh giá là bước đi mang tính đột phá, vừa tối ưu vận hành đô thị, vừa mang ý nghĩa phong thủy.

Dưới góc nhìn phương Đông, sông Hồng kết hợp với dãy Hoàng Liên Sơn tạo nên thế “âm - dương” cân bằng, được xem là nguồn sinh khí thúc đẩy sự phát triển bền vững cho Thủ đô. Khi dòng sông trở thành trục cảnh quan chính, Hà Nội không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn có cơ hội hình thành những khu đô thị mới mang bản sắc riêng, hướng tới mô hình “thành phố trong thành phố” rực rỡ và giàu bản sắc.

Dù vậy, để hiện thực hóa các ý tưởng quy hoạch, bài toán tài chính vẫn là yếu tố then chốt. GS Đặng Hùng Võ nhấn mạnh, một bản quy hoạch dù hoàn chỉnh đến đâu cũng khó đi vào thực tế nếu thiếu nền tảng tài chính đi kèm.

Ông cũng chỉ ra thực trạng đáng lo ngại khi giá đất vùng ven Hà Nội tăng từ 7-10% theo thông tin quy hoạch, nhưng thanh khoản gần như đóng băng. Điều này phản ánh một thị trường thiếu bền vững, nơi nhiều nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính để “ôm đất” chờ tăng giá, tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu lan rộng.

Theo cảnh báo của vị chuyên gia, nếu không sớm có cơ chế kiểm soát giá phù hợp cho từng phân khúc bất động sản, thị trường có thể rơi vào trạng thái mất cân đối nghiêm trọng, thậm chí đối mặt với nguy cơ đổ vỡ khi giá vượt quá khả năng chi trả của đại bộ phận người dân - kịch bản đã từng xảy ra tại một số quốc gia trong khu vực, điển hình như Trung Quốc.

Để tháo gỡ nút thắt về nguồn lực tài chính, ông Đặng Hùng Võ cho rằng Việt Nam cần tham khảo kinh nghiệm từ các nền kinh tế phát triển như nhóm G7, Hàn Quốc hay Đài Loan (Trung Quốc) trong việc “vốn hóa đất đai”.

Theo đó, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách nhà nước, chính quyền có thể chủ động phát hành trái phiếu để huy động nguồn lực xã hội cho các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt đô thị hay chỉnh trang khu vực sông Hồng. Khi hạ tầng được hoàn thiện, giá trị đất đai gia tăng sẽ trở thành nguồn lực để hoàn trả vốn và tiếp tục tái đầu tư.

Đáng chú ý, ông nhấn mạnh phần giá trị tăng thêm này chủ yếu được tạo ra từ đầu tư công, vì vậy Nhà nước cần có cơ chế thu hồi hợp lý thông qua thuế hoặc các khoản phí phát triển, tránh tình trạng lợi ích tập trung vào một nhóm cá nhân nhờ lợi thế vị trí.

Một điểm mới khác trong định hướng quy hoạch là phát triển đô thị theo mô hình TOD (gắn với giao thông công cộng). Theo GS.Đặng Hùng Võ, các hoạt động kinh tế, dịch vụ và nhà ở sẽ được tập trung quanh các đầu mối giao thông lớn, nơi hội tụ cả metro ngầm và đường sắt trên cao. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực dân số cho khu vực nội đô cũ mà còn định hình cấu trúc đô thị đa cực, đa trung tâm cho Hà Nội.

Tuy nhiên, ông cũng đưa ra cảnh báo đáng lưu ý liên quan đến kế hoạch phát triển không gian ngầm quy mô lớn. Nếu triển khai các công trình ngầm ở độ sâu không phù hợp hoặc thiếu khảo sát kỹ lưỡng, nguy cơ ảnh hưởng đến kết cấu công trình phía trên là hoàn toàn có thể xảy ra. Điều này đòi hỏi việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế phải đi kèm với nghiên cứu thích ứng theo điều kiện địa chất đặc thù của Thủ đô.

Vốn hóa đất đai: Để người dân hưởng lợi lâu dài từ các dự án lớn

Ở góc độ xã hội, vị chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu phân bổ lợi ích một cách công bằng, đặc biệt với người dân tại các khu vực bị thu hồi đất. Ông đề xuất cơ chế cho phép người dân góp vốn bằng quyền sử dụng đất vào các dự án đô thị, qua đó trở thành cổ đông và hưởng lợi lâu dài, thay vì chỉ nhận đền bù một lần. Cách làm này không chỉ góp phần đẩy nhanh tiến độ triển khai mà còn tạo nền tảng sinh kế bền vững cho người dân.