Chuyên gia đề xuất lộ trình giảm giờ làm xuống còn 40 giờ/tuần

Ngày 15/1, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức Hội thảo đánh giá 5 năm thực hiện Bộ luật Lao động. Tại Hội thảo, GS Lê Vân Trình - Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn vệ sinh lao động đã đưa ra kiến nghị về việc điều chỉnh thời giờ làm việc theo hướng giảm dần, nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động và tiệm cận với xu thế quốc tế.

Hiện nay, nhiều quốc gia quy định người lao động làm 40 giờ/tuần. Tiêu biểu như Đức với chính sách 40 giờ/tuần, yêu cầu nghỉ 11 giờ giữa ngày làm việc, làm thêm giờ phải được nêu rõ trong hợp đồng. Hay New Zealand cũng khuyến khích doanh nghiệp áp dụng 40 giờ/tuần, kèm theo nghỉ phép, nghỉ giải lao và làm thêm giờ, còn đề xuất làm việc linh hoạt.

Đáng nói, hồi tháng 2/2025, Chính phủ Tây Ban Nha phê duyệt kế hoạch giảm số giờ làm việc tối đa trong tuần từ 40 giờ xuống 37,5 giờ và vẫn duy trì mức lương hiện tại cho người lao động. Không những thế, người lao động còn có quyền từ chối nhận email, cuộc gọi công việc ngoài giờ làm... mà không phải lo lắng bị phạt hay ảnh hưởng đến công việc. Luật nhấn mạnh, người lao động sẽ không bị làm phiền trong thời gian nghỉ ngơi.

Theo đó, Giáo sư đưa ý kiến về việc xây dựng lộ trình cụ thể giảm thời gian làm việc bình thường từ 48 giờ xuống 44 giờ mỗi tuần và tiến tới 40 giờ/tuần. Đặc biệt, lộ trình này cần được quy định rõ ràng trong luật, thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích như hiện nay, nhất là để bảo vệ người lao động trong các ngành thâm dụng lao động.

Hiện nay, pháp luật hiện hành khuyến khích thực hiện tuần làm việc 40 giờ nhưng trên thực tế, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là tại các khu công nghiệp mức 48 giờ làm/tuần vẫn phổ biến. Người lao động cũng chấp nhận làm việc thời gian dài để cải thiện thu nhập.

Đáng nói, dù việc làm thêm giờ dựa trên nguyên tắc tự nguyện nhưng trên thực tế, tính tự nguyện này lại mang nặng hình thức bởi người lao động khó từ chối nếu muốn giữ công việc hoặc tăng thu nhập. Thời điểm cuối năm thường là "tháng cao điểm", nhiều doanh nghiệp tổ chức tăng ca kéo dài liên tục trong nhiều tuần, khiến người lao động rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn lao động và tranh chấp tập thể.

Từ thực tế đó, ông kiến nghị rà soát toàn diện quy định về trần làm thêm giờ nhằm cân bằng giữa yêu cầu sản xuất và bảo vệ sức khỏe người lao động, đồng thời áp dụng chế tài nghiêm khắc hơn đối với doanh nghiệp vi phạm.

Ngoài ra, tình trạng thời gian nghỉ giữa giờ bị rút ngắn, người lao động không dám nghỉ phép năm vì lo ảnh hưởng đến thu nhập hay đánh giá thi đua... cũng bị phản ánh xảy ra ở nhiều doanh nghiệp. Do đó, khi sửa đổi Bộ luật Lao động, cần bảo đảm quyền nghỉ ngơi được thực thi thực chất thông qua việc tăng cường thanh tra, giám sát việc nghỉ giữa giờ, nghỉ phép năm, quy định rõ thời gian nghỉ phục hồi sau ca làm việc để phòng ngừa tai nạn và suy giảm sức khỏe.

Trước đó, vấn đề giảm giờ làm theo lộ trình cũng được đưa ra tại nhiều cuộc hội họp. Mới đây nhất là hồi tháng 6/2025, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (Lạng Sơn) đã đề xuất giảm thời gian làm việc từ 48 xuống 44 giờ mỗi tuần vào năm 2026 và tiếp tục giảm còn 40 giờ vào năm 2030, đồng thời sớm xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia.

Trước đó, tại kỳ họp cuối năm 2023, ông Nghĩa cũng nhấn mạnh, giảm giờ làm là xu hướng tiến bộ chung của nhiều quốc gia.

Theo quy định hiện hành, người lao động làm việc trong điều kiện bình thường không quá 8 giờ mỗi ngày và 48 giờ mỗi tuần. Doanh nghiệp có thể lựa chọn áp dụng thời giờ làm việc theo ngày hoặc theo tuần, nhưng phải thông báo trước cho người lao động; nếu áp dụng theo tuần thì thời gian làm việc không được vượt quá 10 giờ mỗi ngày và 48 giờ mỗi tuần. Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp triển khai tuần làm việc 40 giờ.

Về làm thêm giờ, luật quy định không quá 40 giờ mỗi tháng và không quá 200 giờ mỗi năm. Trường hợp đặc biệt, một số ngành nghề như dệt may, da giày, chế biến nông - lâm - thủy sản, sản xuất điện, viễn thông, lọc dầu, cấp thoát nước, điện - điện tử… được phép áp dụng mức làm thêm tối đa 300 giờ mỗi năm.