‘Cú sốc’ Trung Đông khiến chi phí logistics tăng dựng đứng: Doanh nghiệp đứng trước phép thử nghiệt ngã nhất năm 2026

Trong bối cảnh thế giới không còn là “nền kinh tế phẳng”, các cú sốc từ xung đột Trung Đông đang trực tiếp bóp nghẹt chuỗi cung ứng toàn cầu.

Báo cáo từ Sở Tài chính TP.HCM trong quý I/2026 vẽ nên một bức tranh tương phản rõ nét. Kim ngạch xuất khẩu của thành phố chỉ tăng vỏn vẹn 1,12%, đạt 22,06 tỷ USD.

Nguyên nhân trực diện là "cơn lốc" chi phí vận tải quốc tế và thời gian giao hàng kéo dài do bất ổn tại Trung Đông. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu cũng chỉ tăng 4,2%, gây áp lực lớn lên chi phí đầu vào.

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026, câu hỏi sống còn được đặt ra: Doanh nghiệp xuất khẩu phải làm gì khi chi phí vận tải tăng phi mã và rào cản thuế quan bủa vây?

Ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM, nhận định gay gắt: “Chúng ta đang sống trong một 'bình thường mới' đầy rủi ro. Thế giới mở đang lùi bước trước những nền kinh tế đóng và rào cản thuế quan khắt khe".

Để không bị quét sạch bởi các đợt sóng dữ, ông Xô đề xuất 4 giải pháp "kiềng ba chân" giúp doanh nghiệp tăng cường sức đề kháng:

-Tái cấu trúc chuỗi cung ứng: ưu tiên khoảng cách gần, thay vì phụ thuộc vào những nguồn cung xa xôi, doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn hàng và thị trường.

"Đặc biệt, việc tìm kiếm đối tác tại các thị trường Châu Á lân cận là ưu tiên số 1 để rút ngắn thời gian giao hàng và tối ưu hóa chi phí vận chuyển", Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP.HCM nhận định.

- Nội địa hóa, khai thác thị trường 100 triệu dân. Ông Xô cho rằng, với sức mua nội địa đang tăng trưởng tốt, việc giảm phụ thuộc vào Âu - Mỹ và tận dụng thị trường trong nước sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực từ các xung đột địa chính trị. Đồng thời, cần nâng tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu (hiện mới đạt 40-50%) để chủ động sản xuất.

- Cuộc cách mạng công nghệ AI và Net Zero: Đầu tư vào công nghệ không còn là lựa chọn, mà là bắt buộc. Quản trị tồn kho và dòng tiền thông qua AI có thể giúp doanh nghiệp giảm từ 20-30% chi phí logistics. Bên cạnh đó, đáp ứng tiêu chuẩn Net Zero, truy xuất nguồn gốc và mã vùng trồng là "tấm vé" duy nhất để vượt qua các rào cản kỹ thuật tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Tây Á.

-Quản trị nguồn lực tinh gọn: Doanh nghiệp cần tái đào tạo nhân lực để một người có thể kiêm nhiệm nhiều việc, đồng thời kiểm soát chặt chẽ dòng tiền và chia sẻ rủi ro trực tiếp với khách hàng để cùng nhau vượt khó.

Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, ông Xô cũng bày tỏ mong mỏi về một sự thay đổi từ phía quản lý Nhà nước. Đó là sự chuyển dịch từ "Chính quyền quản lý" sang "Chính quyền đồng hành".

Doanh nghiệp cần những chính sách "đúng và trúng", tránh những nghị định gây sốc đột ngột khiến thị trường "hấp hối". Chỉ khi có sự cộng hưởng giữa chiến lược linh hoạt của doanh nghiệp và sự hỗ trợ kịp thời từ chính sách, kinh tế Việt Nam mới có thể hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số trong một thế giới đầy biến động.