Đại biểu Quốc hội đề xuất quy định bắt buộc công chứng các giao dịch đất đai ngay trong luật

Sáng 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).

Góp ý về khoản 4 Điều 21 của dự thảo luật, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) cho rằng, phương án giao Chính phủ quy định các loại giao dịch bắt buộc công chứng, chứng thực chưa thực sự thuyết phục, đồng thời có thể gây thiếu thống nhất với Bộ luật Dân sự, Luật Công chứng và các quy định liên quan đến nhà ở, kinh doanh bất động sản.

Theo đại biểu, những giao dịch như chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp hoặc góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất đều liên quan trực tiếp đến quyền lợi tài sản của người dân, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao.

Do đó, việc xác định các giao dịch bắt buộc công chứng cần được quy định cụ thể ngay trong Luật Đất đai (sửa đổi), thay vì giao hoàn toàn cho văn bản dưới luật. Cơ chế này được kỳ vọng hạn chế tranh chấp, bảo vệ các bên tham gia giao dịch và bảo đảm sự đồng bộ trong hệ thống pháp luật. Công chứng không phải rào cản đối với cải cách thủ tục hành chính hay chuyển đổi số. Ngược lại, khi cơ sở dữ liệu đất đai được hoàn thiện, việc xác minh chủ thể có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản và tình trạng pháp lý của bất động sản sẽ thuận lợi hơn, góp phần nâng cao tính an toàn của giao dịch.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Đoàn ĐBQH TP. HCM) đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét lại quy định giao Chính phủ quyết định những loại hợp đồng phải công chứng, chứng thực.

Theo đại biểu, Luật Công chứng được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, xác định những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện pháp lý chặt chẽ phải được quy định bắt buộc công chứng tại luật. Trong khi đó, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) cũng đã quy định cụ thể các trường hợp phải công chứng, chứng thực.

Qua rà soát hai dự thảo nghị định hướng dẫn với tổng cộng 411 điều, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho biết, chưa có điều khoản nào xác định các giao dịch bắt buộc công chứng, chứng thực. Điều này làm phát sinh lo ngại về khoảng trống pháp lý nếu nội dung quan trọng nói trên không được quy định trực tiếp trong luật.

Từ những phân tích trên, đại biểu kiến nghị bổ sung vào Luật Đất đai (sửa đổi) các trường hợp bắt buộc công chứng, chứng thực để bảo đảm tính minh bạch và thống nhất khi áp dụng.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, qua các phiên thảo luận ngày 22 và 29/10, dự án Luật Đất đai (sửa đổi) đã nhận được 208 lượt ý kiến tại tổ, 32 ý kiến phát biểu và 4 lượt tranh luận tại hội trường.

Đối với quy định công chứng, chứng thực, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đề xuất giao Chính phủ xác định các loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực, phù hợp với tiến độ chuyển đổi số và khả năng kết nối dữ liệu đất đai.

Theo Bộ trưởng, phương án này nhằm tạo sự linh hoạt trong thực thi, giảm thủ tục cho người dân nhưng vẫn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo theo hướng bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan, đặc biệt là Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Đồng thời, cần nhận diện những quy định có nguy cơ tạo ra bất bình đẳng trong tiếp cận đất đai, phát sinh lợi ích nhóm, thất thu ngân sách hoặc lãng phí nguồn lực.

Các ý kiến của đại biểu sẽ được tổng hợp, chuyển đến Chính phủ để tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp.