Đề xuất ‘luật chơi’ mới: FDI vào Việt Nam phải cam kết tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu 30%

Cần một cơ chế liên kết 4 khu vực doanh nghiệp

Tại Hội nghị “Doanh nghiệp góp phần vào tăng trưởng hai con số và Thủ tướng Chính phủ tri ân doanh nghiệp” ngày 27/3, Nguyễn Văn Thân – Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cho biết trong suốt quá trình hoạt động, ông luôn trăn trở về một số vấn đề mang tính “nút thắt” đối với tăng trưởng của khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo ông Thân, chìa khóa để thúc đẩy tăng trưởng nhanh nằm ở việc tối ưu hóa sự phối hợp giữa 4 nhóm chủ thể gồm: Khu vực chính quyền, doanh nghiệp tư nhân lớn trong nước, khu vực FDI và cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hơn 5,2 triệu hộ kinh doanh.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy sự liên kết giữa các khu vực này vẫn còn lỏng lẻo, cơ chế doanh nghiệp lớn hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ chưa thực sự hình thành một cách bài bản.

Ông cho rằng, nếu chỉ dựa vào các mối quan hệ cá nhân thì không thể tạo ra sự chuyển dịch mang tính hệ thống. Vì vậy, Chính phủ cần đóng vai trò điều phối, thiết lập khuôn khổ pháp lý và chính sách để thúc đẩy liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp, hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp có tính hỗ trợ lẫn nhau.

Một vấn đề khác được Chủ tịch VINASME nhấn mạnh là vai trò của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Theo ông, đây phải là lực lượng đi đầu, đóng vai trò “đầu tàu” trong việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn chỉ ra thực trạng tại một số bộ, ngành vẫn còn tình trạng cán bộ có chuyên môn nhưng sử dụng lý luận phức tạp hoặc quan điểm cá nhân để gây khó khăn cho doanh nghiệp, làm chậm tiến độ các dự án đầu tư.

“Cán bộ công quyền phải là người dẫn dắt, chỉ đạo và đề xuất giải pháp tháo gỡ, còn doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp chiến đấu trên mặt trận kinh tế. Nếu ‘đầu tàu’ không thông suốt, doanh nghiệp sẽ gặp rất nhiều rào cản”, ông Thân nói.

FDI phải chuyển giao công nghệ, nội địa hóa tối thiểu 30%

Đáng chú ý, liên quan đến khu vực đầu tư nước ngoài, ông Thân cho rằng Việt Nam không còn ở giai đoạn thu hút FDI bằng mọi giá, mà cần đặt ra các điều kiện ràng buộc rõ ràng hơn.

“Các doanh nghiệp FDI khi đầu tư vào Việt Nam phải cam kết chuyển giao công nghệ và đảm bảo tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu 30% để doanh nghiệp trong nước có thể tham gia vào chuỗi cung ứng”, ông đề xuất.

Bên cạnh đó, cần hạn chế tình trạng doanh nghiệp FDI đưa toàn bộ nhân lực từ nước ngoài sang, thay vào đó phải ưu tiên sử dụng và đào tạo lao động bản địa, qua đó giúp nâng cao năng lực cho doanh nghiệp và người lao động trong nước.

Đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Thân kiến nghị cần có cơ chế đảm bảo doanh nghiệp nhỏ và vừa được tham gia tối thiểu 30% khối lượng các dự án đầu tư công.

Theo đó, trong quá trình đấu thầu, các nhà thầu chính phải có trách nhiệm dành tối thiểu 30% khối lượng cho các nhà thầu phụ là doanh nghiệp nhỏ và vừa với đơn giá công bằng. Điều này sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa lớn, giúp doanh nghiệp nhỏ có việc làm, tích lũy năng lực và phát triển bền vững.

“Đây là việc mà chỉ Chính phủ mới có đủ thẩm quyền để hiện thực hóa bằng quy định cụ thể”, ông Thân nhấn mạnh.

Liên quan đến tín dụng, Chủ tịch VINASME cho rằng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, lãi suất không phải là yếu tố quan trọng nhất, mà vấn đề then chốt là tốc độ giải ngân và mức độ tin tưởng của ngân hàng.

Ông cho rằng nếu ngân hàng cho vay dàn rộng tới nhiều doanh nghiệp nhỏ thì rủi ro hệ thống thậm chí còn thấp hơn so với việc tập trung vốn quá lớn vào một số doanh nghiệp lớn.

Vì vậy, ông kiến nghị thúc đẩy cho vay tín chấp, rút ngắn quy trình phê duyệt và giao chỉ tiêu cụ thể cho các ngân hàng về tỷ trọng dư nợ dành cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu không tiếp cận được vốn ngân hàng kịp thời, doanh nghiệp buộc phải tìm đến tín dụng phi chính thức với chi phí rất cao, làm gia tăng nguy cơ phá sản.