Điểm nghẽn nào 'cản' mục tiêu giải ngân 100% vốn đầu tư công?

Tại Hội nghị toàn quốc đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết tiến độ giải ngân còn chậm, nhiều nút thắt chưa được tháo gỡ.

Theo báo cáo, tổng vốn đầu tư công năm 2026 được Thủ tướng giao cho các bộ, cơ quan trung ương là 1.013.443,4 tỷ đồng. Ngoài ra, có 55.289,6 tỷ đồng vốn kế hoạch năm 2025 được phép kéo dài sang năm nay.

“

Đến hết ngày 15/4, các bộ, ngành và địa phương đã phân bổ chi tiết 976.538,8 tỷ đồng. Phần vốn chưa phân bổ còn 50.040,8 tỷ đồng, tương đương 4,9% kế hoạch. Bên cạnh đó, 79.688,5 tỷ đồng thuộc thẩm quyền Chính phủ dự kiến bố trí cho các dự án khởi công mới, chương trình mục tiêu quốc gia và nhiệm vụ khoa học công nghệ, chuyển đổi số.

Về giải ngân, vốn kéo dài từ năm trước đạt 2.676,5 tỷ đồng, tương đương 5,8% kế hoạch. Với kế hoạch năm 2026, tổng số giải ngân đạt 127.390,6 tỷ đồng, bằng 12,6%. Trong đó, vốn ngân sách trung ương đạt 9,6%, ngân sách địa phương đạt 14,2%.

Có 7 bộ, cơ quan và 16 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân. Tuy nhiên, vẫn còn 16 bộ, cơ quan giải ngân dưới 1%, trong đó có đơn vị được giao vốn lớn nhưng triển khai chậm, ảnh hưởng tiến độ chung.

Nhiều điểm nghẽn trong đất đai, xây dựng, vật liệu

Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết quá trình thực hiện đầu tư công đang vướng ở nhiều khâu. Trong lĩnh vực đất đai, việc xác định giá đất, phê duyệt bồi thường, tái định cư còn kéo dài; quy định chuyển mục đích sử dụng đất phức tạp.

Ở lĩnh vực xây dựng, thủ tục thẩm định, phê duyệt dự án và thiết kế còn nhiều bước, có sự chồng chéo. Việc điều chỉnh tổng mức đầu tư chưa có hướng dẫn đầy đủ khi giá vật liệu biến động.

Công tác môi trường, cấp phép khai thác vật liệu xây dựng chậm, ảnh hưởng tiến độ thi công. Trong khi đó, nguồn cung vật liệu tại nhiều địa phương chưa đáp ứng nhu cầu, chi phí vận chuyển tăng.

Giải phóng mặt bằng tiếp tục là điểm nghẽn lớn, từ xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường đến tạo đồng thuận với người dân. Việc di dời hạ tầng kỹ thuật cũng phát sinh nhiều vướng mắc.

Ngoài ra, năng lực của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế; việc phối hợp chưa chặt chẽ. Tình trạng thay đổi tổ chức, chuyển giao chủ đầu tư cũng ảnh hưởng tiến độ triển khai.

Theo lãnh đạo Bộ Tài chính, bên cạnh yếu tố khách quan như biến động giá, thời tiết, chính sách thay đổi, nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu.

Cụ thể, chất lượng lập kế hoạch chưa cao, phân bổ vốn còn dàn trải; có dự án chưa hoàn tất thủ tục nhưng vẫn được bố trí vốn. Công tác giải phóng mặt bằng thiếu quyết liệt, phối hợp giữa các cơ quan chưa hiệu quả.

Một bộ phận cán bộ còn tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm. Nguồn cung vật liệu thiếu hụt trong khi nhiều dự án triển khai đồng loạt, làm gia tăng áp lực.

Yêu cầu siết kỷ luật, điều chuyển vốn linh hoạt

Để đạt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch năm 2026, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương phân bổ và đẩy nhanh giải ngân, đặc biệt với đơn vị được giao vốn lớn.

Các cơ quan cần chủ động điều chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có tiến độ tốt. Đối với phần vốn ngân sách trung ương chưa phân bổ đến ngày 15/5, phải báo cáo phương án xử lý trước 20/5.

Việc đánh giá hiệu quả đầu tư trên cơ sở kinh tế - xã hội được yêu cầu thực hiện xuyên suốt, từ khâu lập kế hoạch đến vận hành dự án. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm kỷ luật, phòng chống tham nhũng, lãng phí.

Với nguồn vốn hơn 20.683 tỷ đồng dành cho khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ được giao sớm hoàn thiện phương án phân bổ, trình Chính phủ xem xét.

Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026–2030, các bộ, ngành, địa phương phải lựa chọn danh mục dự án trên cơ sở hiệu quả, gửi Bộ Tài chính trước ngày 6/5 để tổng hợp, báo cáo Chính phủ.