Giám đốc Sở ATTP: 'Thịt heo đeo vòng truy xuất nhưng ra chợ lẻ thì mất dấu hoàn toàn'

Những cơ sở làm ăn chụp giật, bán hàng vỉa hè gần như nằm ngoài vòng kiểm soát về an toàn thực phẩm. Đây là cảnh báo được bà Phạm Khánh Phong Lan, Đại biểu Quốc hội, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM, nhấn mạnh tại tọa đàm “Góp ý sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Chặn thực phẩm bẩn từ gốc” do Báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức ngày 29-5.

Theo bà Lan, khoảng trống lớn nhất hiện nay của Luật An toàn thực phẩm và các quy định liên quan nằm ở việc hệ thống quản lý còn phân tán, thiếu đồng bộ, trong khi thị trường thực phẩm nhỏ lẻ, chợ tự phát và kinh doanh không phép vẫn rất phổ biến.

"Nhiều quy định vẫn nặng về tiền kiểm, thủ tục hồ sơ và giấy tờ, trong khi khâu hậu kiểm - tức kiểm tra thực tế trên thị trường - lại chưa đủ mạnh. Những doanh nghiệp lớn, làm bài bản thì chịu đủ kiểm tra, tiêu chuẩn, còn những cơ sở làm ăn chụp giật, bán hàng vỉa hè thì gần như nằm ngoài vòng kiểm soát" - bà Phong Lan nêu.

Bà Lan cho rằng việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm lần này đang tập trung vào bốn nhóm chính sách lớn gồm hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị; phòng ngừa việc sử dụng các chất đưa vào sản xuất, chế biến thực phẩm sai mục đích, dễ bị lạm dụng; và ưu đãi đầu tư phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm.

Trong đó, vấn đề được bà Lan đặc biệt nhấn mạnh là quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi giá trị, tức việc kiểm soát phải bắt đầu từ gốc, từ khâu sản xuất, chăn nuôi, trồng trọt cho tới giết mổ, chế biến và phân phối. Tuy nhiên, khó khăn lớn hiện nay là thị trường Việt Nam vẫn tồn tại song song giữa mô hình hiện đại và hoạt động sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ.

Bà dẫn chứng, tại các hệ thống siêu thị hiện đại, việc truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gà khá thuận lợi do sản phẩm được đóng gói, dán nhãn đầy đủ. Nhưng tại các chợ truyền thống, đặc biệt là chợ tự phát, sau khi thịt được pha lóc nhỏ lẻ theo nhu cầu khách hàng thì gần như không còn khả năng truy xuất nguồn gốc. “Khúc giữa làm rất tốt nhưng khúc đầu và khúc cuối của chuỗi vẫn còn nhiều lỗ hổng”, bà Lan nhận định.

Lãnh đạo Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cũng lấy ví dụ về việc đeo vòng truy xuất nguồn gốc cho heo. Theo bà, mỗi con heo được đeo hai vòng truy xuất ở hai chân và cơ quan chức năng có thể kiểm soát tới chợ đầu mối. Tuy nhiên, khi thịt được các tiểu thương mang về bán tại chợ lẻ thì việc truy xuất gần như mất dấu hoàn toàn. Nếu xảy ra sự cố liên quan đến chất lượng thịt sau đó thì rất khó xác định nguồn gốc ban đầu.

Không chỉ tồn tại lỗ hổng ở khâu truy xuất, bà Lan còn cho rằng việc quản lý hóa chất độc hại hiện nay cũng là “nỗi đau lớn nhất” của công tác an toàn thực phẩm.

Theo bà, nếu việc mua bán axit hay xyanua vẫn còn dễ dàng như mua một món hàng thông thường thì rất khó để nói tới chuyện quản lý an toàn thực phẩm hiệu quả. Điều nguy hiểm nhất không chỉ nằm ở những vụ ngộ độc cấp tính mà còn là nguy cơ tích tụ lâu dài của các hóa chất độc hại trong cơ thể người tiêu dùng.

Từ thực tế đó, bà Lan cho rằng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cần xây dựng chính sách quản lý theo chuỗi giá trị, đồng thời có cơ chế phòng ngừa việc sử dụng hóa chất, phụ gia sai mục đích trong sản xuất và chế biến thực phẩm. Bên cạnh đó, cần có chính sách ưu đãi đầu tư phát triển chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn nhưng phải bảo đảm minh bạch, tránh phát sinh cơ chế xin – cho hoặc làm tăng thêm thủ tục cho doanh nghiệp.

Liên quan mô hình quản lý nhà nước, bà Lan đánh giá việc TP.HCM thành lập Sở An toàn thực phẩm trên cơ sở hợp nhất lực lượng từ ngành y tế, nông nghiệp và công thương đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong công tác điều phối, kiểm tra và xử lý vi phạm. Theo bà, một cơ quan chuyên trách chỉ tập trung vào lĩnh vực an toàn thực phẩm sẽ chủ động hơn nhiều so với mô hình quản lý phân tán trước đây.

Cùng quan điểm siết quản lý theo chuỗi, ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM, cho biết công tác quản lý an toàn thực phẩm đối với sản phẩm động vật hiện vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt ở khâu chăn nuôi nhỏ lẻ, giết mổ thủ công và truy xuất nguồn gốc.

Theo ông Cường, nhiều điểm giết mổ nhỏ lẻ hiện chưa lưu trữ thông tin động vật đầu vào, chưa có hệ thống nhận diện và truy xuất nguồn gốc. Dữ liệu giữa các khâu chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và phân phối cũng chưa được kết nối đồng bộ, gây khó khăn trong việc truy xuất và xử lý sự cố khi xảy ra vấn đề an toàn thực phẩm.

Ông Cường kiến nghị Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cần siết quản lý theo chuỗi từ trang trại tới bàn ăn; bắt buộc truy xuất nguồn gốc điện tử đối với thịt và sản phẩm động vật; từng bước xóa bỏ các cơ sở giết mổ không đạt chuẩn; đồng thời tăng phân cấp, quy rõ trách nhiệm của địa phương và nâng mức xử phạt để tăng tính răn đe.

Ngoài nỗ lực từ cơ quan quản lý, các chuyên gia đều chung góc nhìn rằng, việc nhận thức và thói quen tiêu dùng của người dân cũng là yếu tố rất quan trọng.

“Người tiêu dùng luôn muốn thực phẩm an toàn nhưng nhiều khi vẫn ưu tiên mua hàng rẻ, hàng trôi nổi. Đây là câu chuyện cần rất nhiều thời gian để thay đổi” - bà Lan nhận định.