GS Đặng Hùng Võ: Hà Nội không thiếu tiền làm metro, vấn đề là chưa biết vốn hóa đất đai

Chia sẻ về cách thức huy động nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, GS Đặng Hùng Võ - nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, dẫn lại quan điểm của nhà kinh tế học người Peru Hernando de Soto trong cuốn sách nổi tiếng Sự bí ẩn của vốn.

Ông cho biết, theo nghiên cứu của Hernando de Soto, điểm khác biệt giữa những quốc gia công nghiệp phát triển thành công với những nước chưa thể bứt phá nằm ở khả năng vốn hóa đất đai.

"Ông ấy chứng minh rằng tất cả những nước công nghiệp phát triển thành công được là do biết vốn hóa đất đai. Còn những nơi thất bại là không biết làm vốn hóa đất đai", GS Võ nói.

Theo vị chuyên gia, ngay nguồn lực đất đai hiện hữu cũng có thể tạo ra lượng vốn khổng lồ đủ để thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa nếu được khai thác đúng cách.

"Toàn bộ vốn hóa đất đai của toàn quốc có thể tạo được một nguồn vốn đủ sức để phát triển công nghiệp cho đến khi thành công", ông nhấn mạnh.

Phát hành trái phiếu để làm metro, rồi dùng giá đất tăng thêm để trả nợ

GS Đặng Hùng Võ cho rằng nhiều quốc gia phát triển đã giải quyết bài toán vốn cho hạ tầng theo cách rất đơn giản và hiệu quả. Theo đó, chính quyền địa phương phát hành trái phiếu để huy động vốn đầu tư cho các dự án cải tạo đô thị, xây dựng hạ tầng giao thông hoặc tái thiết các khu vực trọng điểm.

Người dân và nhà đầu tư mua trái phiếu, thành phố có ngay nguồn lực để triển khai dự án. Sau khi hạ tầng hoàn thành, giá trị đất đai tại khu vực hưởng lợi tăng lên đáng kể. Chính quyền sẽ thu lại một phần giá trị gia tăng này thông qua thuế, phí phát triển hoặc các công cụ tài chính khác để hoàn trả vốn và lãi trái phiếu.

"Thành phố cam đoan sau 5 năm sẽ trả đầy đủ vốn và lãi. Bán trái phiếu xong là có đủ tiền xây dựng. Khi xây dựng xong, giá trị gia tăng về đất đai xuất hiện thì tìm cách thu lại phần giá trị đó để trả nợ trái phiếu", GS Võ phân tích.

Theo ông, mô hình này đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công, trong đó có Mỹ, Anh, Hàn Quốc. Tuy nhiên, ở Việt Nam, việc thu hồi giá trị tăng thêm từ đất đai vẫn còn thiếu một cơ chế chính quy, minh bạch và đủ hiệu quả để trở thành nguồn lực tài chính bền vững cho phát triển hạ tầng.

"Chúng ta hãy tìm cách vốn hóa đất đai thật khả thi và quyết làm. Tôi tin là giải quyết được vấn đề", ông nói.

Thủ tục chậm cũng là một dạng lãng phí nguồn lực

Không chỉ câu chuyện vốn, GS Đặng Hùng Võ cho rằng tốc độ xử lý thủ tục hành chính cũng là yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư.

Ông dẫn lại chia sẻ của nhiều nhà đầu tư nước ngoài rằng họ không quá quan tâm đến việc được miễn giảm tiền sử dụng đất hay ưu đãi thuế, mà điều họ cần nhất là sự thông suốt về thủ tục.

"Chúng tôi không cần giảm tiền sử dụng đất hay giảm thuế. Chúng tôi chỉ cần khi đã có tiền thì thủ tục được giải quyết nhanh để triển khai dự án", ông dẫn lời các nhà đầu tư.

Theo GS Võ, nếu dòng vốn đã sẵn sàng nhưng dự án phải chờ đợi nhiều tháng để hoàn tất thủ tục, chi phí lãi vay vẫn phát sinh, làm gia tăng gánh nặng tài chính và giảm hiệu quả đầu tư.

Vì vậy, bên cạnh việc tìm kiếm nguồn vốn mới từ đất đai, Hà Nội cần xây dựng cơ chế thực thi nhanh, minh bạch và đồng bộ để biến các bản quy hoạch dài hạn thành những dự án thực tế.

"Điều quan trọng nhất là đừng để quy hoạch lần này đi vào vết xe đổ của những quy hoạch trước. Muốn vậy, phải tính được bài toán tài chính ngay từ đầu và biết khai thác giá trị gia tăng từ đất đai để nuôi dưỡng phát triển", GS Đặng Hùng Võ nhấn mạnh.