GS.Đặng Hùng Võ: Sân bay Long Thành chậm ngày nào là thiệt hại ngày ấy, giá trị thời gian của đồng tiền là rất lớn

Nguồn vốn khổng lồ 16 tỷ USD để thực hiện sân bay Long Thành đang "nằm ngay trong đất"

Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành với quy mô vốn đầu tư hơn 336.000 tỷ đồng, kỳ vọng đón 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, không chỉ đơn thuần là một công trình hạ tầng kỹ thuật. Đây được xem là "ngưỡng sinh tồn" để giải vây cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vốn đang đối mặt với tình trạng quá tải trầm trọng. Tuy nhiên, để siêu dự án này không trở thành một "điểm nghẽn" giữa hệ thống giao thông chưa đồng bộ, Việt Nam cần một tư duy mới trong quản trị đất đai và phát triển đô thị.

Bàn về thực tế này trong talkshow "16 tỷ USD làm sân bay Long Thành nằm ngay trong đất, càng chậm càng thiệt hại" do VTC News thực hiện, GS.Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, nguồn vốn khổng lồ 16 tỷ USD để thực hiện dự án thực tế đang "nằm ngay trong đất".

Ông nhận định rằng trong khi dư luận lo ngại về áp lực nợ công, giá trị đất đai tại các trục giao thông kết nối đang tăng lên từng ngày. GS.Đặng Hùng Võ phân tích rằng các quốc gia phát triển thường không cần huy động vốn từ ngân sách ngay lập tức mà áp dụng cơ chế "lấy tiền thuế trong tương lai" hoặc khai thác giá trị gia tăng của đất đai thông qua mô hình phát triển đô thị theo trục giao thông (TOD).

GS.Đặng Hùng Võ đặc biệt nhấn mạnh yếu tố thời gian trong dự án này khi khẳng định rằng: “Chậm ngày nào chúng ta hại ngày đấy”. Theo phân tích của ông, trong kỷ nguyên công nghệ với tốc độ phát triển cực kỳ cao, giá trị thời gian của đồng tiền là rất lớn; nếu biết cách vận hành để vòng quay đồng tiền nhanh và hiệu quả, tốc độ gia tăng giá trị sẽ mạnh hơn lạm phát rất nhiều, tạo cơ hội cho kinh tế phát triển bứt phá.

Ông cũng nhấn mạnh, sân bay là đầu mối giao thông lớn nhất, tạo ra động lực tăng giá đất mạnh mẽ hơn bất kỳ loại hình hạ tầng nào khác.

Tuy nhiên, một thực tế đáng quan ngại là giá đất xung quanh khu vực Long Thành đã tăng gấp nhiều lần ngay khi dự án còn chưa hình thành, nhưng lợi nhuận này chủ yếu lại chảy vào túi các nhà đầu cơ thay vì tái đầu tư cho hạ tầng.

GS.Đặng Hùng Võ nhận định, nếu Nhà nước không nắm giữ được "chiếc chìa khóa" để điều tiết giá trị đất tăng thêm, quy hoạch sân bay rất dễ bị phá vỡ bởi sự phát triển tự phát và sự chi phối của các nhà đầu tư lớn.

Ông cho rằng giá đất tăng là nhờ sự đầu tư của Nhà nước vào sân bay và hệ thống logistics, do đó giá trị thặng dư này phải thuộc về công quỹ thay vì để tư nhân trục lợi mà không có công sức đóng góp tương ứng.

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn vốn, GS.Đặng Hùng Võ gợi ý Việt Nam có thể học hỏi mô hình của Hàn Quốc, nơi các tổng công ty đất đai nhà nước thực hiện thu mua đất trước khi quy hoạch được công bố rộng rãi.

Ông chỉ ra rằng tại Việt Nam, dù Tổ chức phát triển quỹ đất đã được đưa vào Luật Đất đai nhưng hoạt động vẫn còn mang tính sự nghiệp, chưa thực sự là một doanh nghiệp nhà nước đủ mạnh để "đi buôn" đất nông nghiệp với giá hợp lý trước khi giá đất bị đẩy lên cao.

Theo ông, nếu chúng ta thu hồi đất rộng hơn hành lang giao thông để đấu giá sòng phẳng, Nhà nước sẽ thu được nguồn vốn cực kỳ lớn để tự nuôi dự án.

Bài toán mạng lưới giao thông và hệ thống công nghệ cho sân bay Long Thành

Bên cạnh bài toán tài chính, sự "lệch pha" giữa tiến độ sân bay và hạ tầng kết nối là một rủi ro hiện hữu. Ông Võ nhận định, nếu đến ngày khánh thành nhà ga 16 tỷ USD mà các tuyến cao tốc vẫn tắc nghẽn, tàu điện chưa xong, thì Long Thành sẽ vận hành không hiệu quả.

Theo ông, việc đưa sân bay ra xa nội đô là xu thế tất yếu của thế giới, tương tự như sân bay Narita cách Tokyo 80km nhưng vẫn vận hành hoàn hảo nhờ mạng lưới Metro dày đặc.

Về hạ tầng kết nối, Giáo sư Đặng Hùng Võ ủng hộ quyết định triển khai tuyến đường sắt kết nối TP.HCM với Long Thành theo cơ chế lệnh khẩn cấp của Chính phủ, coi đây là một phương án "chữa cháy" cần thiết cho tình trạng vận hành chưa tốt của hệ thống giao thông hiện tại.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng cần phải có một cái nhìn hệ thống và dài hạn hơn, thay vì chỉ tập trung vào một vài tuyến đường bộ đang quá tải như cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây. Ông nhấn mạnh rằng tốc độ chính là yếu tố sống còn của kinh tế đô thị; việc rút ngắn thời gian di chuyển không chỉ là phục vụ đi lại mà còn là cách tạo ra tiền bạc.

Để nâng tầm Long Thành trở thành một cực tăng trưởng độc lập, GS.Đặng Hùng Võ cho rằng không nên chỉ coi đây là một điểm dừng chân cho máy bay. Thay vào đó, khu vực quanh sân bay cần được quy hoạch thành một đô thị sân bay hiện đại, tích hợp các dịch vụ cao cấp như tài chính, đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu phát triển và công nghệ.

Ông đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng tư duy quản lý số, tương tự như mô hình sân bay Changi của Singapore, nơi mọi thủ tục đều được tự động hóa bằng AI và nhận diện khuôn mặt để tối ưu hóa tốc độ phục vụ du khách.

Một khía cạnh khác không thể bỏ qua là tính công bằng xã hội trong quá trình phát triển. Ông Võ đề xuất nguyên tắc "ai ở đâu thì để họ ở đó", tạo việc làm tại chỗ để người dân địa phương được hưởng lợi trực tiếp từ sự phát triển của sân bay thay vì bị đẩy đi nơi khác.

Ông cho rằng đây là cách thức phát triển bền vững và công bằng nhất, giúp xã hội ổn định và giảm thiểu các khiếu nại về đất đai vốn đang chiếm tới 70% tổng số khiếu nại hiện nay.

GS.Đặng Hùng Võ cũng kiến nghị cần sớm ban hành các nghị định về hệ thống giám sát và đánh giá đất đai bằng công nghệ như "bản sao số" (Digital Twin) để lãnh đạo có thể theo dõi biến động thực địa theo thời gian thực.

Ông khẳng định công nghệ hiện nay đã đạt đến mức cực đại, vấn đề còn lại nằm ở năng lực và quyết tâm thực thi chính sách cùng sự thay đổi tư duy quản lý của bộ máy hành chính. Long Thành là cơ hội vàng để Việt Nam tái cấu trúc không gian phát triển toàn vùng phía Nam, nhưng nếu không có sự đồng bộ và quyết liệt, chúng ta sẽ chỉ đang dịch chuyển sự tắc nghẽn từ nơi này sang nơi khác.

Hành trình biến Long Thành thành động lực tăng trưởng đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa quy hoạch vùng vượt thời gian và một cơ chế đủ rộng để khơi thông mọi nguồn lực. Chỉ khi giải quyết đó, Long Thành mới có thể cất cánh, đưa Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành nước công nghiệp thu nhập cao vào năm 2045 như nghị quyết đã đề ra.