Hà Nội và ‘canh bạc’ 103 triệu tỷ: Lời giải nào cho giấc mơ Metro không cần vay vốn?

Những con số "biết nói" về một Hà Nội tương lai

Tại tọa đàm "Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá" diễn ra ngày 27/3, ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, đã đưa ra một lộ trình tài chính khiến dư luận đặc biệt chú ý. Theo tính toán ban đầu, để hình thành khung hạ tầng đa tầng, đô thị xanh hướng tới Net Zero, nhu cầu vốn của Hà Nội tăng dần theo từng giai đoạn:

-Giai đoạn 2026-2030 cần khoảng 5 triệu tỷ đồng. Đến năm 2045 cần 25 triệu tỷ đồng. Đến năm 2065 tổng nhu cầu nguồn lực lên tới 103 triệu tỷ đồng.

Đặc biệt, hệ thống đường sắt đô thị (Metro) được nâng cấp quy mô từ 15 tuyến (600km) lên 19 tuyến (gần 900km) với tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 86 tỷ USD. Câu hỏi đặt ra là: Hà Nội lấy đâu ra số tiền khủng khiếp này khi không muốn phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách hay các khoản vay ODA đầy ràng buộc?

"Vũ khí" TOD: Lấy Metro nuôi Metro

Lời giải nằm ở mô hình TOD (Transit Oriented Development) – phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng. Đây được coi là "chìa khóa vàng" trong Luật Thủ đô (sửa đổi).

Thay vì chỉ xây đường sắt rồi chờ bán vé thu hồi vốn, Hà Nội sẽ khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất xung quanh các nhà ga. Theo ông Trương Việt Dũng, dự kiến sẽ có: 5 cụm TOD quốc gia (quy mô 100ha/cụm), 23 TOD cấp vùng, 134 TOD vệ tinh.

Tổng diện tích khai thác từ các TOD ước tính khoảng 5.000ha. Giá trị từ việc đấu giá, kinh doanh và phát triển hạ tầng trên 5.000ha "đất vàng" này chính là nguồn lực để tái đầu tư cho Metro.

"Chúng ta không phải vay tiền để làm Metro, mà chính Metro tạo ra nguồn lực để phát triển cho lõi đô thị", Phó Chủ tịch Trương Việt Dũng khẳng định.

Bước ngoặt quản trị: Trao quyền tự quyết, không phải trao đặc quyền

Điểm mới nhất của Luật Thủ đô (sửa đổi) không nằm ở việc "xin" thêm ngân sách, mà là thay đổi tư duy quản trị. Khoảng 190 nhiệm vụ đang được đề xuất phân quyền, phân cấp cho Hà Nội.

Việc tăng quyền này đi kèm với tinh thần: Hà Nội tự làm, tự quyết và tự chịu trách nhiệm. Thành phố được trao 5 công cụ đòn bẩy chiến lược: Tài chính: Cơ chế huy động vốn linh hoạt; thể chế: Khung pháp lý đặc thù; PPP (Hợp tác công tư): Thu hút mạnh mẽ nguồn vốn xã hội (chiếm tới 2/3 tổng nhu cầu vốn); nguồn lực: Khai thác tối đa quỹ đất và tài sản công; dữ liệu: Sử dụng dữ liệu số để ra quyết định quản trị chính xác.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng trên 10%, Hà Nội buộc phải chuyển mình. Thay vì dựa vào thâm dụng vốn và lao động giá rẻ như trước đây, Thủ đô sẽ chuyển dịch sang mô hình dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ là một văn bản pháp lý, mà là một "bệ phóng" thể chế để Hà Nội thoát khỏi những nút thắt cũ. Với lộ trình từ nay đến 2065, nếu tận dụng tốt mô hình TOD và các công cụ tự quyết, Hà Nội hoàn toàn có thể hiện thực hóa giấc mơ về một đô thị hiện đại bậc nhất khu vực mà không rơi vào cái bẫy nợ nần.