Một tổng công ty sắp 'lột xác' thành tập đoàn, đặt nền móng cho tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam 67 tỷ USD

Thủ tướng Chính phủ vừa ký Quyết định số 498/QĐ-TTg phê duyệt đề án cơ cấu lại Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn.

Theo đó, Tổng Công ty sẽ chuyển từ mô hình công ty mẹ – công ty con sang mô hình Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam. Công ty mẹ sau chuyển đổi vẫn là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, đồng thời kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của Tổng Công ty hiện nay.

Việc chuyển đổi dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm tạo nền tảng để doanh nghiệp đủ năng lực tham gia các dự án quy mô lớn, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao và các tuyến kết nối quốc tế trong thời gian tới.

Về mục tiêu phát triển, đề án đặt ra yêu cầu tăng trưởng khá cao, với giá trị sản lượng và doanh thu toàn Tổng Công ty (sau khi chuyển đổi) tăng bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030.

Một trong những điểm đáng chú ý là cơ chế tăng cường nguồn lực tài chính. Chính phủ cho phép xây dựng phương án bổ sung vốn điều lệ từ ngân sách nhà nước, nguồn tái đầu tư của doanh nghiệp và các nguồn hợp pháp khác. Đây được xem là điều kiện then chốt để nâng cao năng lực tài chính, đáp ứng yêu cầu đầu tư trong giai đoạn phát triển mới.

Cùng với đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng cơ chế tài chính đặc thù cho Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, dự kiến trình Chính phủ trong tháng 6 tới. Bộ Xây dựng chịu trách nhiệm quản lý, khai thác và tổ chức chuyển giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư.

Ngoài ra, các bộ, ngành liên quan cũng được giao phối hợp xây dựng cơ chế phát triển công nghiệp đường sắt, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời hoàn thiện cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ trong lĩnh vực vận hành, bảo trì và cung cấp dịch vụ đường sắt.

Không chỉ dừng lại ở thay đổi mô hình tổ chức, việc cơ cấu lại còn bao gồm tái cấu trúc hoạt động sản xuất, kinh doanh; sắp xếp lại các đơn vị thành viên theo hướng tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với định hướng phát triển dài hạn của ngành.

Trước đó, tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh năm 2026 của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, Tổng Giám đốc Hoàng Gia Khánh cho biết, trong thời gian tới, việc xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt sẽ được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, nhằm phục vụ mục tiêu hiện đại hóa ngành đường sắt.

“Tổ hợp công nghiệp cũng là chiến lược ‘sống còn’ để ngành đường sắt đổi mới, phát triển; đồng thời là mấu chốt để phát triển hệ thống đường sắt đối với các tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, đường sắt đô thị, đường sắt kết nối với cảng biển, khu công nghiệp, các đô thị lớn và đường sắt liên vận quốc tế”, ông Khánh nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, VNR đã thành lập “Biệt đội 57” chuyên trách về khoa học – công nghệ, đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt mức độ chuyển đổi số toàn diện trong 80% hoạt động sản xuất, kinh doanh, trở thành doanh nghiệp đi đầu trong ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, VNR cũng chủ động tạo không gian để các doanh nghiệp tư nhân tham gia khai thác vận tải, logistics, du lịch, từng bước hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

Đáng chú ý, ngày 27/3, VNR đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng nhằm triển khai đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực đường sắt.

Theo nội dung ký kết, hai bên sẽ đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực như nghiên cứu, ứng dụng và phát triển công nghệ đường sắt; khai thác hiệu quả trang thiết bị thí nghiệm phục vụ đào tạo và nghiên cứu; phối hợp xây dựng tiêu chuẩn cơ sở, chỉ dẫn kỹ thuật; tổ chức hội thảo, tọa đàm và chia sẻ thông tin khoa học.

Đồng thời, hai bên cũng tăng cường hợp tác trong đào tạo, thực tập, tuyển dụng và phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực đường sắt mới, đặc biệt là điện khí hóa, tự động hóa, đường sắt kết nối và đường sắt tốc độ cao.